— (301)

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
دانشگاه علوم و فنون مازندران
پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد
رشته: مهندسی صنایع- سیستمهای اقتصادی و اجتماعی
موضوع :
شبیه سازی عملکرد زنجیره تامین با استفاده از تکنیک سیستم داینامیک مطالعه موردی شرکت کاله
استاد راهنما :
دکتر بابک شیرازی
پروفسور ایرج مهدوی
استاد مشاور :
جناب آقای حامد فضل الله تبار
نگارنده :
گلمان رحمانی فر
تابستان 1393

تقدیم به
دستان پر مهر پدر بزرگ و مادر بزرگ عزیزم که پناه روزهای سخت زندگیم بودند و به من درس زندگی را آموختند.
تقدیم به
صبوری همسرم ، که من را کنار تمام مشغله های زندگیم حمایت می کند.

تشکر و قدردانی:
به پاس محبت های بی دریغشان که هرگز فروکش نمی کند…
اساتید راهنمایم
دکتر بابک شیرازی و پروفسور ایرج مهدوی
و
استاد مشاورم
جناب آقای حامد فضلالهتبار
چکیده
سازمان های امروزی در عرصه ملی و جهانی به منظور کسب جایگاهی مناسب و حفظ آن، نیازمند بهره گیری از الگویی مناسب همچون مدیریت زنجیره تامین در راستای تحقق مزیت رقابتی و انتظارات مشتریان هستند. مديريت زنجيره هاي تامين، پيوسته به دنبال اتخاذ راهکارهايي جهت تحقق هرچه بهتر اهداف تعيين شده براي زنجيره مي باشد. بنابراين زنجيرهاي از فرآيندهاي توليدي و توزيعي به هم پيوسته و متشکل از تمامي اجزاي تأثيرگذار در طول زنجيره، نيازمند نگاهي جامع، پويا و موثر است. در این پژوهش ، نگارنده تصمیم بر آن دارد تا با استفاده از رویکرد سیستم داینامیک ، متغییر های موثر بر عملکرد مدیریت زنجیره تامین را شناسایی و با تحلیل حساسیت ، ریشه های رفتاری متغییر ها را در زنجیره تامین مورد بررسی قرار دهد. هدف از اجرای این پایان نامه ، بهبود مدل زنجیره تامین یکی از واحد های پخش و توزیع مویرگی شرکت کاله با بهینه سازی متغییر های ذخیره اطمینان، میزان سطح موجودی ، میزان فروش از دست رفته و … با رویکرد سیستم داینامیک و مبتی بر مینیمم هزینه ها و افزایش درآمد بنگاه مورد مطالعه می باشد.
سیاست های اجرایی در این پایان نامه عبارت است از :
بهبود سطح موجودی انبار با هدف پاسخ سریع به نیاز های مشتری وکاهش هزینه های نگهداری
بهبود جریان های اطلاعاتی موثر در زنجیره تامین به منظور اتخاذ تصمیمات سریع و درست
کاهش میزان زیان ناشی از فروش از دست رفته به دلیل کمبود موجودی در انبار
در پایان نگارنده با استفاده از ابزار سیستم داینامیک به عنوان نگرشي جامع و پويا براي مدل نمودن مسئله زنجيره تامين به منظور درک پیچیدگی های رفتاری سیستم و به کار بستن اصول سيستمهاي کنترل بازخوردي به شبیه سازی مدل زنجیره تامین و بهینه سازی متغییر های اساسی آن پرداخت.
واژگان کلیدی : مدیریت زنجیره تامین ، پویا شناسی سیستم، شبیه سازی

فهرست مطالب
عنوان صفحه
-2159017653000
فصل اول: کلیات پژوهش و ساختار پایاننامه1
مقدمه2
تعریف موضوع3
ضرورت انجام طرح و اهداف پژوهش5
بیان مساله6
سوالات و فرضیه های اصلی مدل…………. 7
1-6 روش پژوهش8
مراحل اجرای تحقیق9
جامعه آماری و روش های گرد آوری اطلاعات9
فصل دوم: مروری بر ادبیات تحقیق و مبانی نظری پژوهش10
سیر تکملی زنجیره تامین11
تعریف مدیریت زنجیره تامین12
اهداف مدیریت زنجیره تامین….14
اصول نظام مدیریت زنجیره تامین14
رویکردهای زنجیره تامین15
مراحل تصمیم گیری در مدیریت زنجیره تامین16
2-6-1 طراحی و یا تغییر استراتژی زنجیره تامین16
2-6-2 برنامه ریزی زنجیره تامین 17
2-6-3 مرحله عملیاتی زنجیره تامین17
دیدگاه فرایندی زنجیره تامین 17
2-7-1 دیدگاه چرخه ای17
2-7-2 چرخه سفارش مشتری 18
2-7-3 چرخه پر سازی مجدد19
2-7-4 چرخه تولید19
2-7-5 چرخه تدارکات 19
استراتژی های پاسخ گو در مدیریت زنجیره تامین 20
یکپار چه سازی زنجیره تامین 21
عوامل سوق دهنده ی سازمان ها به سوی مدیریت زنجیره تامین 23
عوامل موثر بر مدیریت زنجیره تامین 25
فرایند های زنجیره تامین 26
عوامل موثر در پیاده سازی زنجیره تامین رقابتی28
2-14 چالش های زنجیره تامین 30
2-15 اثر شلاقی در زنجیره تامین 33
2-15-1 مفهوم اثر شلاقی33
2-15-2 علل ایجاد اثر شلاقی 34
2-15-3 راه های کاهش اثر شلاقی 35
2-16 مرور مبانی نظری سیستم داینامیک 37
2-16-1 تاریخچه پویایی های سیستم و کاربرد آن در زنجیره تامین37
2-17 مزایای استفاده از رویکرد پویا شناسی سیتم ها 38
2- 18 ساختار و متدولوژی پویا شناسی سیستم 39
2-19 مدل سازی در پویا شناسی سیستم 39
2-20 بررسی رویکرد سیستم داینامیک در مسائل زنجیره تامین 46
2-20-1 سیر تاریخی و پژوهش های افراد در زمینه پویایی های زنجیره تامین……………….47
2-20-2 بررسی چند مقاله با موضوع مدلسازی زنجیره تامین با سیستم داینامیک……………50
2-20-2-1 مقاله اول………………………………………………………………………………………………51
2-20-2-2 مقاله دوم……………………………………………………………………………………………..57
فصل سوم: مدل سازی64
مقدمه65
3-1-1 درباره کاله ( گروه صنعتی سولیکو ) 65
مدل سازی داینامیک زنجیره تامین شرکت کاله66
شناسایی متغییر های تاثیر گذار در زنجیره تامین شرکت کاله67
3-3-1 نرخ فروش67
3-3-2 موجودی کالا در انبار مراکز پخش 68
3 -3-3 موجودی کالا در انبار مرکزی 68
3 -3-4 ذخیره اطمینان در انبار مراکز پخش 69
3 -3-5 فضای انبار مراکز پخش 69
3 -3-6 فضای انبار مرکزی 69
3 -3-7 ارسال کالا 69
3 -3-8 میزان تولید 69
3 -3-9 زمان حمل کالا از انبار مرکزی به انبار مراکز پخش 70
3 -3-10 میزان سفارش برای تولید 70
3 -3-11 ظرفیت تولید 71
3 -3-12 زمان مورد نیاز برای تولید 71
3 -3-13 میزان سفارش برای خرید مواد 71
3-4 فرضیه پویا71
3-5 نمودار علی حلقوی74
3-5-1 حلقه هدف جوی فروش-موجودی…………………………………………………..74
3-5-2 حلقه های هدف جوی موجودی-ارسال…………………………………………….75
3-5-3 حلقه هدف جوی ارسال مواد……………………………………………………………77
3-5-4 حلقه رشد فروش-ارسال…………………………………………………………………77
3-5-5 حلقه رشد فروش-تولید………………………………………………………………….78.
3-5-6 حلقه رشد زنجیره تامین………………………………………………………………….80.
3-6 نمودار حالت و جریان80
فصل چهارم: مطالعهی عددی82
مقدمه83
اجرای مدل شبیهسازی مدیریت زنجیره تامین83
اعتبارسنجی مدل پویا شناسی سیستم ها84
4 -3-1 اعتبارسنجی ساختار مدل85
4 -3-1-1 آزمون برازندگی 85
4 -3-1-2 آزمون های سازگاری 86
4 -3-1-3 آزمون مطلوبیت و اثر بخشی 87
4 -3-2 اعتبار سنجی رفتار مدل 87
4 -3-2-1 آزمون برازندگی 87
4 -3-2-2 آزمون حساسیت پارامتر 87
4 -3-2-3 آزمون سازگاری 88
4- 3-2-4 آزمون مطلوبیت و اثربخشی……………………………………………91
4-3-3 اعتبارسنجی مضامین سیاست ها…………………………………………………………92
آنالیز حساسیت94
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادها104
نتیجهگیری105
پیشنهادها109
مراجع110
مراجع فارسی110
مراجع لاتین111
پیوست 1113

فهرست شکلها
عنوان صفحه
18796021590000

شکل 1-1 – عناصر موجود در یک مدیریت زنجیره تامین4
شکل 1-2 – شبکه زنجیره تامین در یک سازمان4
شکل 2-1 – مراحل و چرخه ها مدل مدیریت زنجیره تامین18
شکل 2-2 – چرخه سفارش مشتری18
شکل 2-3 – چرخه پر سازی مجدد19
شکل 2-4- چرخه تولید 19
شکل 2-5- موقعیت بررسی سفارش مشتری21
شکل 2-6- نمایی از اثر شلاقی بر زنجیره تامین34
شکل 2-7- فرایند مدل سازی 41
شکل 2-8- حلقه ی علی حلقوی تامین کننده ، توزیع کننده و .. 52
شکل 2-9- حلقه ی علی حلقوی تولید.. 53
شکل 2-10- نمودار حالت و جریان تولید 54
شکل 2-11- شبیه سازی تحت شرایط اولیه55
شکل 2-12- ساختار زنجیره تامین 58
شکل 2-13- نمودار علی حلقوی در مدل مورد مطالعه 59
شکل 2-14- مدل مدیریت زنجیره تامین سنتی 60
شکل 2-15- نمودار علی حلقوی مدل متداول زنجیره تامین61
شکل 2-16- نمودار علی حلقوی مدل VMI62
شکل 2-17- نمودار علی حلقوی مدلJMI63
شکل 3-1- فروش محصول به تفکیک ماه67
شکل 3-2- موجودی محصول به تفکیک ماه و شعب68
شکل 3-3- رفتار مرجع موجودی کالا در انبار مرکزی68
شکل 3-4- رفتار مرجع میزان تولید69
شکل 3-5- میزان سفارش برای تولید……………………………………………………………………………….70
شکل 3-6- حلقه ی هدف جوی فروش – موجودی75
شکل 3-7- حلقه ی هدف جوی موجودی ارسال76
شکل 3-8- حلقه ی هدف جوی ارسال مواد77
شکل 3-9- حلقه ی رشد فروش – ارسال78
شکل 3-10- حلقه ی رشد فروش – تولید79
شکل 3-11- حلقه ی رشد زنجیره تامین80
شکل 3-21- نمودار حالت و جریان زنجیره تامین………………………………………………………………81
شکل 4-1- نتایج اجرای مدل شبیه سازی84
شکل 4-2- آزمون های اعتبار سنجی84
شکل 4-3- افزایش و کاهش متغییر زمان ارسال.95
شکل 4-4- اثر افزایش و کاهش متغییر زمان ارسال بر موجودی انبار96
شکل 4-5- اثر افزایش و کاهش متغییر زمان ارسال بر میازان فروش از دست رفته96
شکل 4-6- افزایش و کاهش متغییر زمان اصلاح موجودی انبار97
شکل 4-7- اثر افزایش و کاهش متغییر زمان اصلاح موجودی انبار بر موجودی انبار محصول98
شکل 4-8- اثر افزایش و کاهش متغییر زمان اصلاح موجودی انبار بر فروش از دست رفته98
شکل 4-9- زمان ارسال سفارش از واحد فروش به واحد تولید99
شکل 4-10- اثر زمان ارسال سفارش از واحد فروش به واحد تولید بر میزان تولید100
شکل 4-11- اثر زمان ارسال سفارش از واحد فروش به واحد تولید بر موجودی انبار100
شکل 4-12- اثر زمان ارسال سفارش از واحد فروش به واحد تولید بر نرخ تولید101
شکل 4-13- اثر زمان ارسال سفارش از واحد فروش به واحد تولید بر موجودی انبار مرکزی101
شکل 4-14- اثر کاهش و افزایش مدت زمان تولید توسط تامین کننده102
شکل 4-15- اثر کاهش و افزایش مدت زمان تولید توسط تامین کننده بر متغییر نرخ تولید102
شکل 4-16- اثر کاهش و افزایش مدت زمان تولید توسط تامین کننده بر نرخ تولید مواد اولیه103
شکل 4-17- اثر کاهش و افزایش مدت زمان تولید توسط تامین کننده بر موجودی مواد اولیه103
شکل 5-1- رفتار متغییر های فروش ، تقاضا ، فروش ا ز دست رفته و موجودی انبار106
شکل 5-2- تغییرات انجام شده107
شکل 5-2- میزان فروش از دست رفته بعد از اعمال سیاست108
شکل 5-2- میزان فروش از دست رفته قبل از اعمال سیاست108
فهرست جدولها
3556040005000عنوان صفحه
جدول 2-1- اعتبارسنجی مدلهای پویایی سیستم45
جدول 2-2- طبقه بندی از تحقیقات در حوزه ی سیستم داینامیک در زنجیره تامین49

9969513271500
فصل اول
مقدمه و کلیات پژوهش
مقدمه
  رقابت بی امان در بازارهای جهانی امروزی، عرضه محصولات تازه با حضور کوتاه در بازار و اوج گرفتن انتظارات مشتریان، بنگاه‌های کسب ‌وکار را به سرمایه‌گذاری و تمرکز بر زنجیره‌های عرضه خود وادار کرده است. رقابت در کسب ‌وکار امروز دیگر میان تک‌تک شرکت‌ها نیست بلکه میان زنجیره ‌های ‌تأمین اتفاق می‌افتد. مدیریت زنجیره ‌تأمین به ابزاری استراتژیک برای شرکت‌ها تبدیل شده تا بتوانند کیفیت را مدیریت کرده، مشتریان را راضی نگاه دارند و با توان رقابتی باقی بمانند. به جرأت می توان گفت بهترین راه نظم بخشیدن به واکنش های صحیح و سریع مسائل مربوط به سیستم ها ثبت و بررسی نقاط مهم عملکردی آنها به شکل سناریویی از آینده است که رفتار گذشته و حال محیط سیستم را ملاک قرار می دهد،ثبت این سناریو نیازمند بکارگیری دانش و تکنیکی است که با بهره گیری از نگرش سیستمی مشکلات را به درستی شناسایی و در جهت حل معضلات پیش آمده سریع ترین و صحیح ترین واکنش را نشان می دهد این دانش پویایی های سیستم نام دارد.
از آنجا که هدف این تحقیق توسعه دانش کاربردی در زمینه تحلیل زنجیره تامین است و به سمت کاربرد عملی آن هدایت می شود نوع تحقیق کاربردی است که به دنبال تحلیل زنجیره تامین یک شرکت تولید کننده پنیر پیتزا بر اساس رویکرد مدل سازی پویایی های سیستم متناسب با ساختار زنجیره تامین آن شرکت می باشد و با تحلیل نتایج حاصل از شبیه سازی و ارائه پیشنهاداتی در جهت بهبود عملکرد زنجیره تامین شرکت مورد مطالعه، سعی بر آن است که نتایج آن در آینده مورد استفاده قرار گیرد. از این رو ابتدا به بیان تاریخچه و تعاریف پایه ای علم پویایی های سیستم از جمله ساختار،روش مدل سازی،تأخیرات مواد و اطلاعات و همچنین الگوهای اولیه رفتار پویا پرداخته شده و کاربرد پویایی های سیستم در مدیرت زنجیره تامین مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه مدل عمومی زنجیره تامین،فرایندهای داخلی سازمان نقش مهمی در کنترل جریان های مالی و اطلاعاتی زنجیره ایفا می کنند.
تعریف مساله
“مديريت زنجيره تامين” در راستاي ايجاد اعتماد بين مراحل مختلف زنجيره، تبادل اطلاعات در مورد نيازهاي بازار و توسعه محصولات جديد تلاش ميكند به شكلي كه در راستاي تامين نيازهاي مشتريان، مراحل مختلف زنجيره رابطه بلند مدتي با هم برقرار نمايند.
“مديريت زنجيره تامين” دامنه وسيعي دارد كه شامل: تامين كنندگان جزء، تامين كنندگان عمده، عمليات داخلي، مشتريان عمده، مشتريان جزء و مصرف كنندگان نهايي ميباشند و هدف اصلي آن جلب رضايت مشتريان نهايي زنجيره تامين ميباشد.شینگو مديريت زنجيره تامين را مفهومي می داند كه از صنايع توليدي آغاز شده است، در حقيقت اولين نشانهها از مديريت زنجيره تامين در سيستم توليد “JIT” شركت تويوتا آشكار شد. اين سيستم با هدف تنظيم مقادير عرضه به كارخانههاي توليد موتور در مقدار صحيح كوچك و اقتصادي طراحي شد و هدف آن عبارت بود از كاهش سطح موجودي و تنظيم تعاملات عرضه كنندگان با بخش خط توليد به نحو موثر و كارآمد. بعد از ظهور رويكرد مديريت زنجيره تامين در صنايع خودروسازي ژاپن بعنوان زير مجموعهاي از سيستم توليد، تحول در فضاي مفهومي مديريت زنجيره تامين آغاز و اين مديريت بعنوان يكي از مفاهيم مستقل و اصلي در نظريه مديريت صنعتي مطرح شد. در عمل، مديريت زنجيره تامين تلفيقي از قلمروهاي ويژه در فضاي مفهومي مديريت شامل مديريت كيفيت فراگير، فرآيند طراحي مجدد كسب و كار و شيوه توليد درست به موقع مي باشد.” [1].
بنابراین می‌توان زنجیره‌ تأمین را شبکه‌ای از شرکت‌های عرضه‌کننده مواد ‌اولیه، تولیدکننده و توزیع‌کننده دانست که فعالیت‌های خرید مواد اولیه، تبدیل این مواد به محصولات نیمه‌ساخته و نهایی و توزیع محصولات نهایی را به مشتریان نهایی انجام می‌دهند. شکل 1-1 عناصر موجود در یک زنجیره تامین را نشان می دهد.

شكل1-1: عناصر موجود در یک زنجيره تامين
در حقيقت، مديريت زنجيره تامين شامل تمامي فعاليتها و فرآيندهايي است كه موجب ايجاد ارزش در كالاها و خدمات نهايي ميشود. همانطور كه در شكل 2-1، ديده ميشود، مديريت زنجيره تامين كل سازمان را مورد توجه قرار ميدهد و هدف آن افزايش شفافيت و چيدمان صحيح زنجيره تامين بصورت هماهنگ، صرف نظر از مرزهاي بخشي يا شركت است.

شكل 1-2 :شبكه زنجيره تامين يك سازمان
با توجه به توضيحات فوق و توجه به شكلهاي مطرح شده در زنجيره تامين، ميتوان اجزاي زنجيره تامين را در 3 گروه قرار داد:
الف – زنجيره تامين بالا دست:
اين بخش شامل تامين كنندگان مواد اوليه و تامين كنندگان آنها ميباشد.
ب – زنجيره تامين داخلي:
اين قسمت شامل همة فرآيندها و پردازشهايي است كه بوسيله يك سازمان در جهت تبديل دادهها به ستادهها صورت ميگيرد.
ج – زنجيره تامين پايين دست:
اين قسمت شامل همة واحدهاي درگير در توزيع و تحويل محصول يا خدمت به عمده فروشان، خرده فروشان و مشتريان نهايي ميباشد.
ضرورت انجام طرح و اهداف پژوهش
پیچیدگی کالاها و خدمات در دنیای امروز باعث شده است که شرکت هایی که به تنهایی و بدون کمک گرفتن و همکاری با دیگر سازمان ها،محصولی را عرضه می کنند، برای بقای خویش با مشکلات بسیاری روبرو شوند. به همین منظور سازمان ها دریافته اند که اگر با یکدیگر همکاری داشته باشند، مجموع منافعی که عاید آنها می شود بیش از وضعیتی است که هر یک فعالیت خود را بدون هماهنگی با سازمان های مرتبط انجام می دهند. به همین دلیل امروزه هر دو طرف خریدار و فروشنده بر اساس روابط بلند مدت و کسب سود با یکدیگر همکاری می کنند. در سالهای اخیر به دلایل زیر توجه زیادی در مقوله زنجیره تامین شده است:
نیاز برای فعالیت های بهبود
افزایش سطح برون سپاری
افزایش هزینه حمل و نقل
فشارهای شدید رقابتی
افزایش جهانی شدن
افزایش اهمیت تجارت جهانی
نیاز برای مدیریت موثر موجودی ها
به طور کل ،زنجیره تامین دارای ساختارهای چند بعدی است که بهبود برای رشد در سیستم های زنجیره تامین نیاز به اتخاذ روش های مناسب است که می تواند تضمین کننده مدیریت کارا برای مجموعه ای از کارها در یک مقیاس گسترده باشد. [2]
هدف اصلی مدیریت زنجیره تامین بهینه سازی عملکرد زنجیره تامین می باشدکه عمدتا به توسعه چارچوب مدل سازی برای تجزیه و تحلیل و درک رفتار دینامیکی زنجیره های تامین می پردازد.
ضرورت اصلی این پژوهش مبتی بر دلایل ذیل می باشد که عبارت است از :
پیچیدگی مدل زنجیره تامین
عدم بررسی رفتار متغییرهای اساسی و تاثیرات علی و معلولی متغییر ها در روش های دیگر
بررسی و تحلیل جز به جز مدل زنجیره تامین و بهینه سازی آن جهت افزایش کارایی و بهبود عملکرد زنجیره تامین
اهداف اصلی پژوهش حاضر مبنی بر توضیحات بالا عبارت است از :
شناسایی متغییر های اساسی و موثر بر عملکرد زنجیره تامین مطالعه موردی
طراحی مدل و شبیه سازی زنجیره تامین مطالعه موردی با رویکرد سیستم داینامیک
بررسی رفتار و ارتباط متغییر های اساسی مدل مورد مطالعه
تجزیه تحلیل مدل
پیش بینی رفتار متغییر های اساسی
بهبود و بهینه سازی متغییر های اساسی نامبرده در مطالعه موردی
بیان مساله
در سالهای اخیر مساله زنجیره تامین به دلیل افزایش رقابت در بازارهای جهانی اهمیت زیادی پیدا کرده است. شرکت ها مجبور شده اند تا سطح خدمت مطلوب تری به مشتری ارائه دهند در حالی که بایستی قمیت تمام شده محصول را کاهش داده و در عین حال حاشیه سود شرکت را نیز تضمین نمایند.
در حال حاضر بسیاری از زنجیره های تامین بر اثر نیاز توزیع کنندگان به تولید کنندگان و تولید کننده ها به تامین کننده ها به صورت تدریجی گسترش یافته اند ، بدون آنکه از پیش طراحی شده یا پیش از شکل گیری برنامه ای برای بهبود یا مدیریت آن ها وجود داشته باشد . با توجه به پیچیده بودن ارتباط بین اجزا و حساس بودن زنجیره تامین ، هر گونه تغییر در متغییر های اثربخش بدون یک مدل داینامیک غیر قابل پیش بینی خواهد بود . با توجه به شرایط این مساله و ویژگی های شناخته شده از ابزار سیستم داینامیک به نظر می رسد استفاده از شبیه سازی پویا به عنوان ابزاری برای پیش بینی وضعیت آینده ، امکان آنالیز حساسیت متغییر های گوناگون و بررسی آثار به کارگیری سیاست های مختلف در زنجیره تامین را امکان پذیر خواهد کرد. [13]
مهمترین مساله ای که در این پایان نامه مورد توجه و بررسی قرار گرفته است. هزینه های ناشی از نوسان های برنامه ریزی موجودی انبار در زنجیره تامین شرکت کاله می باشد . هزینه های ناشی از نگهداری محصول در انبار ، هزینه تخفیف بابت فروش سریع تر محصول جهت کاهش حجم موجودی انبار و حتی هزینه ضایعات در زمانی که موجودی بیش از نیاز و تقاضای مشتریان بازار است. و هزینه های ناشی از کمبود کالا ،هزینه های از دست دادن مشتریان وکاهش سهم فروش در مواقعی که موجودی کمتر از نیاز است ، مساله پیش بینی و کنترل نوسان ها را به عنوان یک موضوع مهم در زنجیره تامین این شرکت مطرح ساخته است .
رفتار های نامطلوب و نوسان های موجود در موجودی انبار دلایلی مختلفی داشته و متغییر های متفاوتی از کل زنجیره بر رفتار آن تاثیر گذار هستند. از این رو برای حل مساله شناسایی متغییر های مهم و اثر گذار بر روی زنجیره تامین ، توصیف رفتار متغیر ها ، فرموله کردن نحوه ی تاثیر گذاری آن ها بر نوسان های انبار و شبیه سازی رفتار موجودی انبار مراکز توزیع در طول زمان لازم و ضروری می باشد . که از اهداف کلی پژوهش می باشد.
سوالات وفرضیه های اصلی مدل مساله
سوالات این پژوهش عبارت است از :
متغییر های اصلی و اثر گذار زنجیره تامین کدامند و رفتار ها ی آن ها چگونه است ؟
نحوه ی ارتباط بین متغییر ها در مدل زنجیره تامین به چه صورت می باشد ؟
آیا پی توان با استفاده از تکنیک سیستم د اینامیک رفتار متغییر های اصلی مدل زنجیره را توصیف ، تبیین و پیش بینی نمود؟
آیا می توان حالت بهینه متغییر های مهم و اثر گذار زنجیره تامین را پیش بینی کرد ؟
سیاست های مطلوب جهت بهبود مدل زنجیره تامین با استفاده از رویکرد سیستم داینامیک کدام است ؟
مفروضات اصلی این پژوهش عبارت است از :
1. جهت کاهش پیچیدگی در مدل ، جریان نقدینگی را در مدل در نظر نگرفتیم
2. مهمترین متغییر های اساسی در مدل زنجیره تامین مطالعه شده عبارت است از :
2. 1. میزان فروش محصول و خروج موجودی از انبار (نرخ فروش )
2. 2 . میزان مرجوعی سالم ( میزان موجودی برگشت داده شده به انبار)
2.3 . میزان ذخیره اطمینان
2 .4 . میزان سفارش از دست رفته حاصل از کمبو دموجودی
3.رفتار های متغییر های اساسی و مهم نامبرده قابل پیش بینی است
4.فضای انبار در مراکز مختلف ثابت در نظر گرفته خواهد شد.
روش پژوهش
برای هر تحقیق لازم است تا از بین متدلوژی های مختلف حل مساله ، متدلوژی که با شرایط مساله ساز گاری بیشتری داشته باشد انتخاب گردد . بر اساس متدولوژی های مورد استفاده در حوزه ی مدیریت زنجیره تامین به 4 دسته اصلی تقسیم می شوند .
مدل های مفهومی و غیر کمی :
تحقیقاتی که با هدف تعریف ، تشریح و ایجاد روش هایی برای ندیریت زمجیره عرضه بدون استفاده از مدل های کمی به تحلیل زنجیره عرضه می پردازد.
مطالعات مورد کاوی و تجربی :
تحقیقاتی که با هدف کمک به مدیرت زنجیره عرضه به جمع آوری داده ها از یک بنگاه و یا صنعت خاص پرداخته و به تحلیل آن ها می پردازد.
چهار چوب ها ، دسته بندی و مرور ادبیات :
تحقیقاتی که به دسته بندی و توضیح مفاهیم مدیریت زنجیره عرضه در جهت فهم و درک بیشتر گستره و عمق مفاهیم می پردازد.
مد ل های کمی :
تحقیقاتی که با استفاده از مدل های که قابلیت کمی شدن را دارند به ایجاد متد هایی برای مدیرت زنجیره عرضه می پردازند.
با توجه به دسته بندی پژوهشی که در این پایان نامه انجام خواهد شد ، مد ل سازی از نوع توسعه ای و کاربردی است . و در دسته 2 و 4 متئولوژی های نامبرده قرار می گیرد . چرا که علاوه بر تکنیک سیستم داینامیک به جمع آوری داده ها از یک بنگاه تولیدی توزیع و ارائه سیاست های بهبود برای آن می پردازد .
مراحل اجرای تحقیق و روش های گرد آوری اطلاعات :
مراحل اجرای این تحقیق عبارت است از :
مطالعات کتابخانه ای شامل بررسی منابع و مراجع موجود در زمینه مدیریت زنجیره تامین ، سیستم داینامیک و کاربرد سیستم داینامیک بر روی مدیریت زنجیره تامین اعم از کتب ، مقالات و پایان نامه های مرتبط از طریق کتابخانه دانشگاه علوم و فنون مازندران ، شمال آمل و شریف و سایت های اینترنتی معتبر
جمع آوری داده ها از شرکت فراورده های لبنی کاله و شرکت بانی چاو ( واحد فروش و توزیع فراورده های لبنی )
3 . پردازش اطلاعات جمع آوری شده و نتیجه گیری از آن ها
ارائه مدل با استفاده از تکنیک سیستم داینامیک
آزمون مدل با روش های شناخته شده و مقایسه مدل با واقعیت
ارائه سیاست های مختلف برای بهبود مدل نجیره تامین مطالعه موردی و بررسی نتایج آن
جامعه آماری و روش های گرد آوری اطلاعات :
اطلاعات مورد استفاده در این تحقیق ، داده های واقعی مربوط به یک سال تولید ، توزیع و فروش یک محصول منتخب ( پنیر پیتزای فله ) در زنجیره تامین شرکت فراورده های لبنی کاله و شرکت پخش بانی چاو می باشد.
از این داده ها جهت استخراج رفتار واقعی متغییر ها و نیز تست مدل و نتایج شبیه سازی استفاده شده است.

996953810000
فصل دوم
مروری بر ادبیات تحقیق
و
مبانی نظری پژوهش

سیر تکاملی مدیریت زنجیره تامین
با ورود صنعت به قرن 21، تغییرات شدیدی در حال رخ دادن است که دورنمای صنعتی و اقتصادی جهان را دگرگون می کند. بازار به معنای واقعی جهانی شده است و مشتریان مقادیر کوچکتری از کالاهای سفارشی را طلب می کنند. بیشتر شرکت ها دامنه گسترده تری از محصول ها را ارائه می کنند و کالاهای جدید بیشتری با سرعت بیشتر و با تمرکز بر نیاز بازار ارائه می کنند. این تغییرات چالش های اجتناب ناپذیر و مسائل جدید لجستیک را برای همه تولید کنندگان پدید آورده است. در دهه های 1970 و 1980 شرکت ها عملیات تولیدی خود را کاملا تحت کنترل قرار دادند. این کار با استفاده از تولید علمی و برنامه ریزی مواد، زمانبندی و کنترل کارگاه و سیستم هایی نظیر برنامه ریزی منابع تولیدی و برنامه ریزی منابع انسانی انجام می شد. در دهه 1990 شرکت ها سعی کردند خود را در رده جهانی مطرح کنند. شرکت ها مدیریت جامع کیفیت را بکار بستند تا فرآیندهایشان را تحت کنترل درآورند و بهبود مستمر را پدید آورند، همچنین تکنیک های تولید بهنگامو موجودی صفر نیز معرفی شدند تا کارخانجات بتوانند ار آنها بعنوان روشی برای کاهش هزینه و همزمان با آن بهبود در کیفیت استفاده کنند. اکثر این شرکت ها معتقدند که قدم بعدی که برای افزایش سود و سهم بازار باید بردارند، مدیریت زنجیره تامین کارا است.
در یک زنجیره تامین ابتدا مواد خام ساخته می شوند، سپس کالاها در یک یا چند کارخانه تولید و در نهایت به عمده فروشی ها یا مشتری تحویل می شوند. جهت کاهش هزینه و بهبود سرویس دهی، استراتژی های کارایی زنجیره تامین در سطوح مختلف زنجیره تامین باید در نظر گرفته شوند. زنجیره تامین شامل سازندگان مواد اولیه، مراکز تولیدی، انبارها، مراکز توزیع و عمده فروشی ها و نیز مواد خام، موجودی در حال ساخت و محصولات تمام شده اند که بین تامین کنندگان کارخانجات و مشتریان در جریانند. در دنیای رقابتی امروز زنده ماندن برای شرکت هایی که جدا از تامین کنندگان و دیگر شرکای تجاری فعالیت می کنند، مشکل شده است. شرکت ها همیشه دنبال کاهش هزینه ها و بطور همزمان افزایش کیفیت کالاها و خدمات خود هستند.
علاقمندی به مفهوم مدیریت زنجیره تامین از دهه 1980 تا به حال در حال افزایش بوده است. این علاقه هنگامی که شرکت ها مزایای همکاری تجاری با سایر شرکا را دیدند به شدت افزایش یافت. مفهوم مدیریت زنجیره تامین بر اساس تشکیل شبکه ارزشی است که شامل موجودیت های جداگانه می باشد. این موجودیت ها متعهد شده اند تا منابع و اطلاعات را برای رسیدن به هدف مدیریت تامین کنندگان و نیز مدیریت جریان مواد و قطعات مهیا کنند [3]
تعریف مدیریت زنجیره تامین
یک زنجیره تامین شامل همه بخش هایی است که بصورت مستقیم یا غیر مستقیم در تکمیل نیازمندی های مشتری درگیر می باشند. زنجیره تامین، تنها در برگیرنده تامین کنندگان و تولیدکنندگان نبوده، بلکه علاوه بر آن بخش های حمل ونقل، عمده فروشان، خرده فروشان و حتی مشتری های آنان نیز از دیگر اجزاء زنجیره به حساب می آیند. در حقیقت، هدف اولیه هر زنجیره تامین، برآوردن نیازهای مشتریان می باشد و نتیجه این فرآیند، کسب سود و درامد برای تولیدکننده و دیگر عناصر درگیر در زنجیره خواهد بود. به طور کلی، حرکت مواد از تامین کنندگان به تولید کنندگان و سپس به توزیع کنندگان و خرده فروشان و در نهایت به مشتریان در طول زنجیره، سیر فعالیت های زنجیره تامین را نشان می دهد. در این میان، نمایش جریان های اطلاعاتی و مالی در طول زنجیره، از اهمیت بالایی برخوردار است. در یک زنجیره تامین، تولیدکننده ممکن است، مواد اولیه خود را به جای یک تامین کننده، از چندمین تامین کننده تامین نموده و از سوی دیگر محصولات خود را به تعداد زیادی توزیع کننده ارسال نماید. بنابراین، بسیاری از زنجیره های تامین به صورت شبکه های تامین می باشند.
زنجیره تامین سیستمی پویاست که در طول زمان تکامل می یابد. در واقع، نه تنها تقاضای مشتری و توانایی های تولید کننده در طول زمان تغییر می یابد بلکه روابط زنجیره تامین در طول زمان تکامل می یابد. به طور مثال، هر قدر که توان مشتری ها افزایش یابد، فشار بر تولیدکنندگان و تامین کنندگان برای تولید، برای تولید انبوه محصولات متنوع، با کیفیت بالا و در نهایت تولید محصولاتی مطابق با خواسته مشتری، افزایش خواهد یافت. هم چنین، حتی وقتی تقاضای مشتری برای محصولاتی خاص چندان تغییر نمی کند، سطوح موجودی و سفارش پس افت، در طول زنجیره تامین، به طور قابل ملاحظه ای نوسان می یابد. اما مدیریت زنجیره تامین به گونه ای دقیق چه معنی می دهد؟
مدیریت زنجیره تامین مجموعه رویکردهایی است که برای یکپارچه سازی کارایی تامین کنندگان، سازندگان، انبارها و فروشگاه ها، مورد استفاده قرار می گیرد. به طوری که کالا به مقدار مناسب در مکان مناسب و در زمان مناسب، تولید و توزیع شود، تا در نتیجه هزینه های کل سیستم را کمینه و در همان حال الزامات سطح خدمت را براورده سازد.
از این تعریف چند نکته را می توان استنباط نمود. اول اینکه، مدیریت زنجیره تامین هرگونه تسهیلاتی را که تأثیری بر هزینه دارد و نقشی را در منطبق ساختن محصول با نیازمندی های مشتری ایفا می کند، از عرضه کنندگان و امکانات تولیدی تا انبارها، مراکز توزیع، خرده فروش ها و فروشگاه ها در نظر می گیرد. در حقیقت در برخی تحلیل های زنجیره تامین لازم است تامین کنندگان تامین کنندگان و مشتریان مشتریان نیز در نظر گرفته شوند. دوم اینکه، هدف مدیریت زنجیره تامین، کارآمدی و اثر بخشی هزینه در تمامی سیستم است، بنابراین، هزینه های تمام اجزای سیستم از جمله هزینه حمل و نقل، توزیع، موجودی مواد خام، موجودی در حال ساخت و کالای ساخته شده باید کمینه شود.بنابراین، تنها بر کاهش هزینه های حمل و نقل یا کاهش موجودی ها تأکید نمی شود، بلکه بیشتر، اتخاذ نگرشی سیستمی در مدیریت زنجیره تامین مورد تأکید است.
دونالد [14]: سازنده و تامین کنندگانش، خریداران و مشتریان. به عبارت دیگر همه گروه ها در سازمانی گسترش یافته کار می کنند تا یک محصول را به بازار عرضه کنند که مشتری مایل است برای آن پول پرداخت نماید. این شرکت چند گروهی، بصورت یک سازمان گسترده عمل می کند و از منابع مشترک (افراد، فرآیند ها، تکنولوژی، معیارهای عملکردی) استفاده بهینه می کند تا به هم افزایی عملیاتی دست یابد و نتیجه، محصول یا خدمتی است با کیفیت بالا، هزینه کم و سهولت دسترسی.
مک کلان [15]، اعتقاد دارد مدیریت زنجیره تامین شامل یکپارچه سازی فرآیند های کسب و کار از استفاده کننده نهایی تا تامین کننده اولیه می باشد که محصول، خدمات و اطلاعاتی را مهیا می کنند که برای مشتری ایجاد ارزش می کند.
گاتورنا [16]مدیریت زنجیره تامین را به بیان لمبرت و کوپر [17] این چنین تعریف می کند : یک فلسفه یکپارچه کننده برای مدیریت جریان کل مواد در یک کانال توزیع از تامین کننده اولیه تا مشتری نهایی.
تعریف دانشگاه MITاز مدیریت زنجیره تامین : مدیریت زنجیره تامین یکپارچه عبارت است از یک رویکرد یکپارچه فرآیندگرا برای تامین، تولید، و توزیع محصولات و خدمات به مشتریان.
اهداف مديريت زنجيره تامين:
مديريت زنجيره تامين، بعنوان يك نمونه عالي توليدي در جهت بهبود رقابتهاي سازماني در قرن بيست و يكم اهميت يافته است. در واقع با مديريت صحيح زنجيره تامين، لازم است بگونهاي حركت كنيم كه تا به اهداف زير برسيم:
الف. كاهش هزينههاي نوآوري و خلاقيت
ب . افزايش فروش سازمان
ج . بهبود هماهنگي و همخواني بين عرضه كنندگان و توزيع كنندگان
مدیریت زنجیره تامین بعنوان يك استراتژي رقابتي با هدف بهبود پاسخ و انعطاف پذيري سازمانهاي توليدي براي عرضه كنندگان و مشتريان، در نظر گرفته شده است. شركتها تلاش ميكنند تا راههايي در جهت بهبود انعطاف پذيري، پاسخگويي و رقابت پذيري با تغيير دادن استراتژيها، روشها و تكنولوژيهاي عملياتي پيدا نمايند. [18]
ميتوان گفت هدف نهايي زنجيره تامين، برآورده ساختن رضايت مشتري بر مبناي كسب سوددهي مناسب براي سازمان مي‌باشد.
اصول نظام مديريت زنجيره تامين:
اصل اول: تقسيم بندي مشتريان بر اساس خدمات مورد نياز آنها و طراحي انتخاب زنجيرة تامين به گونهاي كه ارايه خدمات به مشتريان در بخشهاي مختلف سوددهي مناسب و مورد نظر را داشته باشد.
اصل دوم: تنظيم شبكه لُجستيك با توجه به نيازهاي مشتريان و اصل سوددهي
اصل سوم: توجه به اطلاعات بازار و هم راستا نمودن زنجيرة تامين، يا به عبارت ديگر برنامه ريزي تقاضا با استفاده از پيش بينيهاي مستمر و تخصيص بهينه منابع
اصل چهارم: طراحي و توليد محصول با گرايش به نظرات مشتري و بالا بردن سرعت پذيرش تغييرات در زنجيرة تامين
اصل پنجم: مديريت راهبردي منابع عرضه به منظور كاهش هزينه مواد و خدمات مرتبط با آن
اصل ششم: طراحي راهبرد زنجيرة تامين به گونهاي كه قادر به پشتيباني سطوح مختلف تصميم گيري بوده و بتواند نمايي شفاف از جريان محصولات، خدمات و اطلاعات ارايه دهد.
اصل هفتم: انتخاب معيارهاي جامع عملكرد براي سنجش ميزان موفقيت در دستيابي كارآمد و موثر به خواستههاي مصرف كننده نهايي
مهمترين بخش يك نظام مديريت زنجيرة تامين، بخش استراتژي است كه در واقع موتور محرك اين نظام به حساب ميآيد. [4]
رويكردهاي زنجيرة تامين:
امروزه دربارة مديريت زنجيرة تامين و فن آوريهاي مربوطه، بازار بسيار مبهم و پيچيدهاي بوجود آمده است. فروشندگان تجهيزات و فن آوري مورد نياز مديريت SCM، بهينه سازي و پيشرفت زنجيرة تامين را عهدهدار هستند. درحاليكه تحليل دقيقي از پيچيدگيهاي زنجيرة تامين موجود نيست تا بتواند نظامهاي مديريت را در اين عرصه ياري رسانند. در شبكه اينترنت، مجلات و كتابها و مطالب متنوعي درباره بهينه سازي، راه حل مشكلات زنجيرة تامين و … يافت ميشود. طي چند سال اخير، فروشندگان و نظريه پردازان زنجيرة تامين، به دو گروه عمده تقسيم شدهاند كه هر گروه بر موضوعي خاص تاكيد دارد.
الف . گروه اول: تاكيد بر فن آوري اطلاعات
ب . گروه دوم: تاكيد بر لُجستيك
از ميان دو رويكرد ياد شده، رويكرد فن آوري اطلاعات قويتر است. پيروان و طرفداران اين رويكرد اعتقاد دارند كه اطلاعات، كليد پيشرفت زنجيرة تامين است همچنين اين گروه، بر برنامه ريزي گروهي و اطلاعات مشترك تاكيد دارد و سعي ميكند شركت هايي هماهنگ با تامين كنندگان و مشتريان ايجاد كند. پيروان اين رويكرد بر هماهنگي بخشها و قسمتهاي داخلي تاكيد دارند، بطوريكه بتوانند از يك مركز تحت كنترل، اين بخشهاي داخلي را تنظيم و هماهنگ كنند. گروه كوچكتر متكي به رويكرد دوم را طرفداران و پيروان لُجستيك تشكيل ميدهند. اين گروه به الگوي زنجيرة تامين سنتيتر تعلق داشته؛ و براي تنظيم دادههاي مختلف به منظور حل مشكلات طراحي از طريق تحليل و بهينه سازي، به استفاده از تحليلهاي آماري تاكيد دارد. چندين دهه از ايجاد اين رويكرد ميگذرد و با وجود آنكه پيروان آن دربارة امور مختلف، از قبيل مهندسي صنايع، لُجستيك و تحقيق در عمليات، از اين علوم و روشها استفاده بسياري بعمل ميآروند اما در امر فروش كالاهاي خود، موفق نيستند. بايستي توجه داشت كه هر دو رويكرد، براي شركتهاي متفاوتي مناسب هستند و براي شركتهاي جديد، نظرات مفيدي ارايه ميدهند.
لازم است ميان اين دو رويكرد، با توجه به تاكيدشان بر عملكرد شركتها، تمايز قائل شد. رويكرد فن آوري اطلاعات بر امر خارجي و بيروني يعني بركنش و واكنش يك شركت با شركتهاي ديگر تاكيد دارد در حاليكه رويكرد لُجستيك، بر امر دروني و داخلي، يعني بهبود عملكردهاي درون شركت تاكيد دارد. هر دو رويكرد پيشرفت زنجيرة تامين، ضروري و مكمل يكديگر مي‌باشند. شركتي كه پيشرفت خود را در هماهنگي محصولاتش با مشترياني كه قدرت خريد دارند، جستجو ميكند و شركتي كه پيشرفت خود را در افزايش توليد قابل انعطاف و بهينه سازي هزينة شبكة توزيع اش ميجويد، هر دو ممكن است به نتايج يكساني برسند [5]
مراحل تصميم گيري در زنجيرة تامين:
يك مديريت زنجيرة تامين موفق احتياج به تصميم گيريهاي مختلف مرتبط با جريان اطلاعات، محصولات و سرمايه دارد. اين تصميمات را ميتوان با توجه به ماهيت تصميمات و افق زماني در 3 گروه قرار دارد:
2-6-1 طراحي يا تغيير استراتژي زنجيرة تامين:
در اين مرحله، شركت تصميم ميگيرد كه زنجيرة تامين خود را چگونه پيكربندي كند. در واقع در اين مرحله، شركت با تصميمات استراتژيك خود ساختار زنجيرة تامين و فرآيندهاي هر مرحله را مشخص ميكند. اين تصميمات استراتژيك شامل: مكان و ظرفيت توليد، انبارهاي نگهداري، انتخاب نوع توليدات، روشهاي حمل و نقل، نوع سيستم اطلاعاتي مورد استفاده و … ميباشد.
2-6-2 برنامه ريزي زنجيرة تامين:
در اين مرحله، سياستهاي عملياتي كوتاه مدت خود را تعيين ميكند. در خلال اين مرحله، ساختار استراتژيك زنجيره، مشخص و ثابت شده است. در مرحله برنامه ريزي، شركت كار خود را با پيش بيني تقاضا در بازارهاي مختلف در يك چارچوب زماني، آغاز ميكند. تصميمات اين مرحله شامل مقدار اقتصادي خريد مواد اوليه، دورههاي سفارش، دورههاي اقتصادي توليد و … ميباشد.
2-6-3 مرحله عملياتي زنجيرة تامين:
در اين مرحله، زمانها، كوتاه مدت (روزانه يا هفتگي) ميباشد. در اين مرحله شركت در رابطه با سفارشهاي هر كدام از مشتريان تصميم گيري ميكند. در مرحله عملياتي، ساختار استراتژيك زنجيره مشخص گرديده و برنامه ريزيها تعريف گرديدهاند. در اين مرحله، سفارشهاي فردي، زمانهاي تحويل جداول زماني تحويل و … مشخص ميگردد.
ديدگاه هاي فرآيندي زنجيرة تامين:
يك زنجيرة تامين ترتيبي از فرآيندها و جريانهايي است كه در ميان مراحل مختلف زنجيرة تامين اتفاق ميافتد و با يكديگر جهت رفع نياز مشتري به يك محصول تركيب ميشوند.
2-7-1 ديدگاه چرخهاي
فرآيندها در داخل زنجيرة تامين به چرخههايي تقسيم ميشوند كه هر كدام از آنها بين دو مرحله از زنجيرة تامين هستند. همانطور كه در شكل 2-1، مشخص است اين چهار چرخه (كه شامل تمامي فعاليتهاي زنجيرة تامين است) مابين 5 مرحله اتفاق ميافتد. اين چهار چرخه عبارتند از:
الف .چرخه سفارش مشتري
ب . چرخه پرسازي مجدد
ج .چرخه توليد
د .چرخه تداركات
مطابق شکل این 5 مرحله شامل مشتری ، خرده فروش، توزیع کننده، تولید کننده و عرضه کنندهمی باشد. در ادامه هر کدام از چرخه ها به تفکیک توضیح داده می شود.

شکل 2- 1 :مراحل و چرخه های مدل زنجیره تامین
2-7-2 چرخه سفارش مشتري:
اين چرخه مابين مشتري و خرده فروش اتفاق ميافتد و شامل كليه فعاليتهايي است كه در رابطه با دريافت و پردازش سفارش مشتري ميباشد. همانطور كه در شكل 2-2 مشخص است. اين چرخه شامل 4 مرحله است كه با ورود مشتري آغاز و با دريافت سفارش توسط مشتري پايان مييابد.
140970099060
شکل 2-2 : چرخه سفارش مشتری
2-7-3 چرخه پرسازي مجدد:
اين چرخه مابين خرده فروش و توزيع كننده رخ ميدهد و شامل كليه فعاليتهايي است كه در ارتباط با پرسازي مجدد موجودي خرده فروش ميباشد. همانطور كه در شكل 2-3 ، نشان داده شده است. اين مرحله با ايجاد سفارش توسط خرده فروش آغاز و با دريافت سفارش توسط وي پايان مييابد.

شکل 2-3 : چرخه پرسازي مجدد
2-7-4 چرخه توليد:
اين چرخه مابين توزيع كننده و توليد كننده اتفاق ميافتد (يا بين خرده فروش و توليد كننده) و فعاليتهايي را شامل مي‌شود كه مربوط به پرسازي مجدد موجودي توزيع كننده (يا خرده فروش) است. همانطور كه در شكل 2-4 ، نشان داده شده است. در اين فاز ورود سفارش ، اولين قسمت و دريافت سفارش توسط توزيع كننده آخرين قسمت چرخه است .

شکل 2-4 : چرخه تولید
2-7-5 چرخه تداركات:
اين چرخه مابين توليد كننده و تامين كننده اتفاق ميافتد و شامل كليه فعاليتهايي است كه در رابطه با اطمينان از موجود بودن و در دسترس بودن مواد اوليه به ميزان كافي جهت توليد لازم به نظر ميرسد. فرآيندهاي اين چرخه نيز شبيه چرخه توليدات است با اين تفاوت كه در اين مرحله مراحل فوق مابين توليد كننده و عرضه كننده رخ ميدهد. [19]
استراتژي هاي پاسخ گويي تقاضا در مديريت زنجيرة تامين:
با توجه به اين مطلب كه يكي از اهداف اصلي زنجيرة تامين، برآورده نمودن نيازهاي مشتري است، استراتژي هايي كه در رابطه با مديريت تقاضاي زنجيرة تامين بكار گرفته مي شوند مهم مي نمايند؛ عموماً استراتژي هاي ذيل از جمله كاربردي ترين در SCM‌ مي باشند:
الف – ETO : اين استراتژي به طراحي محصول بعد از اعلام نياز توسط مشتري تاكيد دارد در اين استراتژي قبل از سفارش، نه تنها كالايي توليد نمي شود، بلكه طراحي هم نخواهد شد.
ب – MTS : در اين استراتژي نياز مشتريان از موجودي انبارهاي كالاي ساخته شده در نقاط مختلف انبارهاي خرده فروشي شبكه زنجيره تامين برآورده مي شود.
ج : MTO – در اين روش سفارش مشتري سبب ايجاد جريان مواد و اطلاعات در زنجيره مي گردد و محصول ساخته شده و مواد اوليه انبار نمي شود.
د : ATO : در روش مونتاژ براي سفارش، هسته اصلي مونتاژ براي اكثر محصولات يكسان ميباشد و فقط تغيير در ديگر اجزا مونتاژ نهايي ممكن ميباشد.
بسته به نوع تقاضاي مشتريان، بررسي حجم سفارشات و نوع بازار، شركتها يكي از استراتژيهاي فوق را بكار مي‌بندند.
شكل2-5، استراتژيهاي فوق را در طول زنجيره تامين نمايش داده است. [6]

شكل 2- 5 : موقعيت بررسي سفارش مشتري
262890018605500تولید بر اساس پیش بینی
262890016065500تولید براساس سفارش مشتری
28575007874000نقطه بررسی سفارش مشتری
یکپارچه سازی زنجیره تامین
یکی از اهداف مهم مدیریت زنجیره تامین یکپارچه سازی است. شتادلر [20] اعتقاد دارد یک زنجیره تامین با ترکیب حرکت کالا با جریان اطلاعات مالی و عملیاتی بین طرفین مربوطه یکپارچه می شود. در روند سیر تکاملی صنایع تولیدی، برخی کارخانجات پیشرو به این نتیجه رسیدند که اگر تنها به نگرش های سنتی مدیریت زنجیره تامین وابسته باشند فروش آنها طبق انتظارات سوددهی نخواهد داشت.
سورین [21] معتقد است شرکت ها هم اکنون تاکید بیشتری بر سیستم ها و تکنولوژی اطلاعات برای کمک به بهبود عملکرد شبکه زنجیره تامین دارند.
در جواب این سوال که چگونه می توان به یک زنجیره تامین موفق دست یافت باید گفت که تشریک اطلاعات و برنامه ریزی عملیاتی، کلیدهای موفق در زمینه یکپارچه کردن زنجیره تامین هستند.
اما چه اطلاعاتی باید به مشارکت گذارده شود؟
چگونه باید بکار برده شود؟
چگونه اطلاعات، طراحی و عملیات زنجیره تامین را تحت تاثیر قرار می دهد؟
در نهایت اینکه چه نوعی از یکپارچه سازی باید اجرا شود؟
سیستم ها و دانش فنی اطلاعات یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت زنجیره تامین کارا می باشد. در حقیقت سرمایه گذاری روی مدیریت زنجیره تامین از طریق فرصت هایی که از تحلیل دقیق و پیچیده اطلاعات زنجیره حاصل می شود، صورت می پذیرد. اولین مساله ای که در رابطه با اطلاعات در مدیریت زنجیره تامین وجود دارد این نیست که چگونه اطلاعات کسب شود بلکه این است که چه اطلاعاتی باید منتقل شود، چه اطلاعاتی برای زنجیره تامین مهم هستند و کدام می توانند بدون هیچ مشکلی نادیده گرفته شوند، چگونه اطلاعات باید تجزیه و تحلیل شوند و چگونه بکار برده شوند، اثرتکنولوژی اطلاعات در این زمینه چیست،چه ساختاری در درون سازمان های زنجیره باید وجود داشته باشد و چه ساختاری در بین سازمان های زنجیره تامین باید وجود داشته باشد، در نهایت اینکه آیا به سیستم ها و تکنولوژی اطلاعات می توان به عنوان ابزاری اصلی جهت کسب مزیت های رقابتی در بازار نگاه کرد.
مدیریت زنجیره تامین کارا زمانی موفق است که بتواند نیازهای مشتری را بطور کامل برآورده ساخته و برای او ارزش ایجاد کند و در عین حال سود درازمدت شرکای تجاری را تضمین نماید. در حقیقت، هدف ایجاد یک موقعیت برنده- برنده می باشد. شراکت در زنجیره تامین در حقیقت رابطه ای است که بین دو عضو مستقل در کانال های تامین از طریق به اشتراک گذاشتن اطلاعات در سطوح مختلف جهت دستیابی به اهداف و منافع خاصی از جمله کاهش هزینه های کلی و موجودی ها شکل داده می شود.
منتزر [22]معتقد است زنجیره ارزش شبکه ای از مراحل است که فعالیت هایی را برای ایجاد ارزش افزوده انجام می دهند. این مجموعه در عین مشارکت سعی در کنترل عدم قطعیت و تهدیدها در سطوح مختلف زنجیره دارد. او این نوع مشارکت بین سازمانی را همکاری کانال و یا برون سپاری استراتژیک می نامد. او معتقد است که بقا در بازار رقابت جهانی، دیگر به استراتژی باز وابسته نیست بلکه به توانایی شرکت در مقابله با شرایط متغیر و عدم قطعیت در هر دو طرف ( شرکای بالا دستی و پایین دستی ) بستگی دارد و این امر مستلزم بازنگری در مدیریت بین سازمانی با استفاده از ابزار تکنولوژی اطلاعات می باشد. [3 ]
عوامل سوق دهنده سازمان ها بسوی مدیریت زنجیره تامین
نیاز برای فعالیت های بهبود
در طی دهه اخیر بسیاری از سازمانها عملیات های خود را با فعالیت هایی از قبیل تولید ناب و مدیریت کیفیت فراگیر سازگار کرده اند .در نتیجه آنها قادر بودند تا به بهبود کیفیت دست یابند. بهبود کیفیت باعث افزایش هزینه های تولید می شود، و سازمانها سعی می نمایند از طریق استفاده از مدیریت زنجیره تامین این هزینه ها را کاهش دهند . گرچه هنوز فرصت های بهبود برای بسیاری از سازمانها موجود است و سودهای اصلی محقق شده است، اما هنوز فرصت های زیادی در تدارکات، توزیع و حمل و نقل در زنجیره تامین می تواند ایجاد شود.
افزایش سطح برون سپاری
سازمانها در حال افزایش میزان برون سپاری خود می باشند، آنها خرید کالا و خدمات را بجای تولید و تهیه آنها بوسیله خودشان ،در دستور کار قرار داده اند . همانطور که برون سپاری در سازمان ها افزایش می یابد ،سازمانها فعالیت های مربوط به تامین و تدارکات را (انبار ، حمل و نقل ،تحویل و…) افزایش می دهند . هر چند که هزینه و زمان صرف شده بر روی این فعالیت و سایر فعالیت ها ممکن است غیر ضروری باشد .
افزایش هزینه حمل و نقل
هزینه حمل و نقل در حال افزایش است و نیاز است تا با دقت بیشتری مدیریت گردد .
فشارهای رقابت
فشار رقابت منجر به افزایش تعداد محصولات جدید ، کوتاه شدن چرخه توسعه محصول و افزایش سفارشی سازی کالاها و خدمات شده است . در بسیاری از صنایع ، به خصوص صنایع الکترونیک مصرفی، چرخه عمر محصولات کوتاه است . لذا بکارگیری مدیریت زنجیره تامین سازوکاری مناسب جهت پاسخی سریع برای کوتاه کردن زمان های تاخیر می باشد .
افزایش جهانی شدن
گسترش جهانی شدن منجر به افزایش طول فیزیکی زنجیره تامین شده است .در یک زنجیره تامین جهانی چالش های مدیریتی زنجیره تامین افزایش می یابد .فاصله زیاد میان مشتریان و تولید کنندگان سبب طولانی تر شدن زمان تاخیر و همچنین افزایش زمینه هایی جهت بی نظمی ها در تحویل می شود . به همان میزان که در پول و واحدهای پولی اختلاف وجود دارد در زبان و فرهنگ نیز اختلاف وجود دارد .
افزایش اهمیت تجارت جهانی
افزایش اهمیت تجارت الکترونیک ابعادی را به خرید و فروش اضافه نموده و چالش های جدیدی را ارائه نموده است .
پیچیدگی زنجیره های تامین
زنجیره های تامین پیچیده و پویا می باشند .آنها دارای عدم اطمینان ذاتی بالایی می باشند و می توانند به طور نامناسبی بر زنجیره تامین اثر بگذارند ، همانند : پیش بینی های غیر دقیق، تحویل همراه با تاخیر ،کیفیت زیر استاندارد ، تجهیزات از کار افتاده و تغییر یا لغو کردن سفارشات .
نیاز برای مدیریت موجودی ها
نقش موجودی ها ، نقش اصلی در موفقیت یا شکست زنجیره تامین است . از این رو هماهنگی میزان موجودی در سرتاسر زنجیره تامین حائز اهمیت است . کمبود منابع می تواند از لحاظ زمانی جریان کار را به شدت متلاشی نماید و تحقق تولید محصول را به تاخیر اندازد در حالی که موجودی اضافی نیز سبب ایجاد هزینه های غیر ضروری می گردد . نباید موجودی در بعضی از قسمت های زنجیره تامین با کمبود مواجه گردد و یا در بعضی قسمت های دیگر مازاد موجودی وجود داشته باشد. [3]
عوامل موثر بر مدیریت زنجیره های تامین
مدیریت اطلاعات
امروزه نقش ، اهمیت و جایگاه اطلاعات برای شرکت ها و سازمانها بسیار حیاتی است گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث می شود که فرآیندها مؤثر و کاراتر گشته و مدیریت آنها آسانتر گردد . در بحث زنجیره تامین اهمیت موضوع هماهنگی در فعالیت ها ، بسیار حائز اهمیت است . این نکته در بحث مدیریت اطلاعات در زنجیره مدیریت سیستم های اطلاعاتی و انتقال اطلاعات نیز صحت دارد . مدیریت اطلاعات هماهنگ و مناسب میان شرکاء باعث خواهد شد تا تاثیرات فزاینده ای در سرعت ، دقت ، کیفیت و جنبه های دیگر داشته باشیم . مدیریت اطلاعات در بخشهای مختلف تاثیر گذار خواهد بود از جمله :
تبادل و پردازش داده ها میان شرکا ( مانند تبادل و پردازش اطلاعات فنی ، سفارشات و …)
جمع آوری و پردازش اطلاعات عرضه و تقاضا و غیره برای پیش بینی روند بازار و شرایط آینده
ایجاد و بهبود روابط بین شرکا
انتقال ، جابجایی ، پردازش و دسترسی به اطلاعات لجستیکی برای یکپارچه سازی فرآیندهای حمل و نقل ، سفارش دهی و ساخت تغییرات سفارش ، زمانبندی تولید ، برنامه های لجستیک، و عملیات انبارداری.
مدیریت لجستیک
در تحلیل سیستم های تولیدی ، موضوع لجستیک ، بخش فیزیکی زنجیره تامین را در بر می گیرد . این بخش کلیه فعالیت های فیزیکی از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایی ، شامل فعالیت های حمل و نقل ، انبارداری، زمانبندی تولید و…را شامل می شود . از سوی انجمن لجستیک(CLM ) تعریف ذیل برای لجستیک ارائه شده است :
لجستیک قسمت مهمی از فرآیند زنجیره تامین است که شامل طرح ها و برنامه ها ، بکار گیری و کنترل کارا و اثر بخش جریانات و ذخایر کالاها و خدمات می باشد و اطلاعات مرتبط از نقطه شروع تا نقطه مصرف را به منظور برآورده ساختن نیازها و الزامات مشتریان در نظر می گیرد .
پنج راهکار صحیح در سیستم تدارکات که در حقیقت این پنج عامل باعث موفقیت خواهند شد ، عبارتند از : عرضه محصولات صحیح در زمان صحیح در مکان صحیح با شرایط صحیح با هزینه صحیح به مشتریانی که آن محصول را مصرف می نمایند .
مدیریت روابط
مدیریت روابط، تاثیر شگرفی بر همه زمینه های زنجیره تامین و همچنین سطح عملکرد آن دارد مهمترین فاکتور برای مدیریت موفق زنجیره تامین ، ارتباط میان شرکا در زنجیره است . به گونه ای که شرکا اعتماد متقابل به قابلیت ها و عملیات یکدیگر داشته باشند . بنابراین در توسعه هر زنجیره تامین یکپارچه، توسعه اطمینان و اعتماد در میان شرکا و طرح قابلیت اطمینان برای آنها از عناصر بحرانی و مهم برای نیل به موفقیت پایدار است . [2]
فرآیندهای زنجیره تامین
یک زنجیره تامین یک رشته از فرآیندها و جریان هایی است که در بین مراحل مختلف زنجیره تامین به وقوع می پیوندد و جهت رفع نیاز مشتری به یک محصول با هم ترکیب می شوند . دو دیدگاه مختلف نسبت به اجرا دیدگاه فرآیندی در یک زنجیره تامین وجود دارد .
دیدگاه سیکلی
در دیدگاه سیکلیفرآیندها در یک زنجیره تامین درون سری هایی از سیکل ها تقسیم می شوند . هر عمل در تعامل بین مراحل متوالی از زنجیره می باشد .
دیدگاه فشاری – کششی
در دیدگاه فشاری – کششیفرآیندها ، اعم از اینکه آنها به سفارشات مشتریان پاسخ داده و یا آنها را پیش بینی می کنند ؛ به دو بخش وابسته تقسیم می شوند . فرآیند کشش با یک سفارش مشتری آغاز می گردد ، در حالی که فرآیندهای فشاری با پیش بینی تقاضای مشتریان آغاز می گردد .
دیدگاه سیکلی
در این دیدگاه فرآیندهایی که در طول زنجیره تامین به وقوع می پیوندد ، به چهار چرخه تقسیم می شود که به شرح زیر هستند :
الف) چرخه سفارش مشتری
ب)چرخه پرکردن مجدد
ج) چرخه ساخت
د) چرخه تدارکات
هر کدام از این چرخه ها بین دو مرحله از این زنجیره اتفاق می افتد . البته در همه زنجیره های تامین نمی توان این چهار چرخه را به وضوح مشاهده کرد ، اما در اکثریت زنجیره ها قابل مشاهده است .
دیدگاه کششی – فشاری
فرآیندهای کششی با شروع تقاضای مشتری اجرا می گردد، اما فرآیندهای فشاری با پیش بینی تقاضای مشتری انجام می گیرد . با این وجود در انجام فرآیندهای کششی ، تقاضای مشتری معلوم و مشخص می باشد در حالی که در فرآیندهای فشاری تقاضا نامعلوم و باید پیش بینی گردد .
فرآیندهای کششی ممکن است به عنوان فرآیندهای عکس العملی اطلاق شوند چرا که آنها در مقابل تقاضای مشتری عکس العمل نشان می دهند. فرآیندهای فشاری به عنوان فرآیندهای خطرناک یا نامطمئن شناخته می شوند چرا که آنها پاسخی به پیش بینی هستند تا تقاضای واقعی. حد ومرز فعالیت های کششی و فشاری در یک زنجیره تامین از یکدیگر مجزا است. دید کششی – فشاری در یک زنجیره تامین ، زمانی که تصمیمات استراتژیک در ارتباط با طراحی زنجیره تامین را مورد ملاحظه قرار می دهیم ، بسیار مفید می باشد. [3]
عوامل موثر در پیاده سازی زنجیره تامین رقابتی
خرید
خرید و تدارکات ، شامل مدیریت فرآیندتامین ، تنظیم قراردادها و تصمیم گیری در مورد اینکه در چه محلی خرید کنند ، می باشد. تدارکات باید نیازهای تامین کنندگان کلیدی شرکت را تامین نماید و توانایی شرکت را برای تولید کالا و خدمات مورد حمایت قرار دهد. این وظیفه برای هر سازمانی که خرده فروش ، خدمت گیرنده یا تولید کننده باشد، سخت است. نقش زنجیره تامین داخلی و بیرونی به اینکه این وظیفه تا چه حد خوب عمل می کند، وابسته است.
انتخاب تامین کننده
مدیریت برای انتخاب تامین کننده و بازنگری کارایی تامین کنندگان جاری ، باید بخشهای بازار را باز نگری کند . برون سپاری نمونه ای خاص از تمایل به همکاری است. تصمیم جهت برون سپاری یک فعالیت،بعضی از مواقع به تصمیماتی از قبیل ساخت یا خرید بر می گردد و به دلیل اینکه میزان فعالیتهای تحت کنترل مستقیم را در زنجیره تامین داخلی تحت تاثیر قرار می دهد، بر مدیریت زنجیره تامین دلالت دارد . تصمیم در مورد ساخت یا خرید دارای اهمیت خاصی است ، زیرا یک شرکت در مرحله اول باید درک روشنی از شایستگی های اصلی( قابلیت های محوری ) خویش داشته و آنها را حفظ نماید . بعد کنترل و انعطاف پذیری در برون سپاری است که آنرا به طور مستقیم به مدیریت زنجیره تامین ارتباط می دهد.
انعطاف پذیری در تغییر زنجیره تامین
یک شرکت اگر توافق کوتاه مدت با تامین کننده داشته باشد ، انعطاف پذیری بیشتری در ارتباط با تامین کننده دارد . آن شرکت می تواند در رابطه با شرایط و ضوابط قرارداد ، مذاکره مجددی با تامین کننده داشته باشد و یا پیوسته تامین کنندگان را تغییر دهد . اگر شرکت توافق بلند مدت با تامین کنندگان داشته باشد موارد فوق دست یافتنی نخواهد بود . اگر شرکت قرارداد بلند مدت با تامین کنندگان داشته باشد ونیازهای بازار تغییر کند یا تامین کننده دچار دشواری و گرفتاریهای کسب و کار شود ، شرکت برای تغییر تامین کنندگان از بعد زمان مشکل خواهد داشت .
در نتیجه ، مدیران زنجیره تامین بایستی میزان کنترل بالا را با در نظر گرفتن انعطاف پذیری به منظور تغییر، تنظیم و تعدیل نمایند . قرادادهای بلند مدت بایستی زمانی مورد استفاده قرار گیرد که شرکت مطمئن باشد ، تامین کنندگان با برنامه های استرتژیک بلند مدت شرکت هماهنگی دارند .
توزیع
در حالیکه فرآیند خرید با جریان ورودی مواد ارتباط دارد ، توزیع به جریان خروجی مواد مرتبط است . توزیع، مدییریت جریان مواد از تولید کننده تا مشتری و از انبارها تا خرده فروشیها می باشد و شامل انبار نمودن و حمل کالاها است . توزیع ،بازار شرکت را توسعه داده و ارزش زمانی و مکانی برای کالاها ایجاد می نماید . در اینجا به طور خلاصه دو نمونه از تصمیماتی که مدیران توزیع با آن مواجه هستند را مورد توجه قرار می دهیم : انبار نمودن کالاهای تمام شده و روش حمل و نقل.
نگرش های متفاوتی نسبت به مکان انبارهای کالای ساخته شده وجود دارد . نگرش اول جانمایی ذخیره موجودی نزدیک به مشتریان ، مراکز توزیع یا نزدیک به عمده فروش یا خرده فروش می باشد روش فوق می تواند دو مزیت داشته باشد : سرعت در تحویل دهی و کاهش هزینه های حمل و نقلبه طوریکه می تواند فروش را تحریک نماید . شرکتهای که از راهبرد تولید انبارشیبهره می برند، معمولا این روش را به کار می گیرند.
یافتن بهترین روش برای جانمایی موجود بخصوص برای عملیات های بین المللی مهم است. شرکتهای بزرگ در سراسر جهان جهت افتتاح مراکز توزیع در شهرهای استراتژیک، به منظور حمایت از فعالیتهای فروش تلاش می نمایند.
جانمایی موجودی کالا نزدیک به مشتری ، کندی و تاخیر زمان بین دریافت سفارش و تحویل کالا را کاهش می دهد ، که این مزیت رقابتی مهمی در بازارهای محلی و بین المللی می باشد، همچنین هزینه های حمل را کاهش خواهد داد . اگر اولویت رقابتی، تولید محصولات سفارشی باشد، ذخیره نمودن کالای ساخته شده ریسک محصولات ناخواسته را به دنبال دارد.
روش دوم به معنای نگهداری موجودی در کارخانه تولیدی یا عدم نگهداری کالای ساخته شده است. بعضی از مواقع روش دوم به ادغام موجودی اشاره دارد و زمانیکه تقاضا در نواحی مختلف غیر قابل پیش بینی باشد و تقاضا برای کالاها با نوسان همراه باشد ، یک مزیت به حساب می آید. [3]
چالش های زنجیره تامین
ترکیب دو عمل دستیابی به اینترنت و قدرت محاسباتی به طور بنیادی گزینه های در دسترس به منظور مدیریت زنجیره های تامین را دچار دگرگونی ساخته است و نتیجه آن مدیریت بسیار موثرتر زنجیره های تامین است. شرکت ها و سازمان هایی که از این قابلیت ها به طور موثر استفاده می کنند، موجب بهبود و توسعه زنجیره تامین خود به شرح ذیل خواهند شد:
تمامی اعضای زنجیره تامین، از تامین کننده تا مشتری از طریق اینترنت به یکدیگر متصل گردیده و از این طریق موجبات دستیابی به اطلاعات در خصوص وضعیت موجودی انبار، ظرفیت تولید، وضعیت سفارشات و میزان تقاضای مشتریان فراهم می گردد.
شرکت های موجود در سرتاسر زنجیره تامین با استفاده از اطلاعات مشترک در خصوص زنجیره تامین اقدام به برنامه ریزی می کنند که مبتنی بر تصمیم گیری های مشترک است.
تصمیم ها بر اساس زمان واقعی و با استفاده از اطلاعات به هنگام در خصوص وضعیت مسائل روی داده در زنجیره تامین اتخاذ می گردد.
درآمد و سود به عنوان ماتریس های عملکرد برای زنجیره تامین مورد استفاده قرار می گیرند. بدیهی است که سازمان هایی که در این وضعیت رقابتی حاکم بر بازارهای جهانی سعی در ایجاد تغییرات به منظور بهره برداری از این قابلیت ها می کنند، به حیات خود ادامه خواهند داد و آنهایی که چنین عمل نکنند با شرایط سختی مواجه خواهند بود. برای توضیح بیشتر باید به این نکته اشاره کرد که چالش ها و راه حل هایی که در این خصوص وجود دارد برای صنایع مختلف، متفاوت بوده و در اینجا به چالش هایی که بعضی از صنایع کلیدی با آن مواجه هستند اشاره می گردد.
سازمان ها و شرکت هایی که از تکنولوژی پیشرفته استفاده می کنند، از لحاظ انعطاف پذیری زنجیره های تامین خود پیشرو بوده و به طور موثر عمل کرده اند و دلیل آن نیز طول عمر کوتاه محصولات تولیدی آنان است که این امر انعطاف پذیری و پاسخگو بودن آنها را الزامی می سازد. در پایان عمر کوتاه یک محصول، ارزش این محصول به شدت کاهش می یابد و بنابراین به منظور حصول اطمینان از سوآوری آن، باید ارتباط تنگاتنگ و دقیقی از وضعیت عرضه و تقاضا و همچنین پاسخگویی عالی به مشتری و ارتباطات موثر در سراسر زنجیره تامین وجود داشته باشد.
برون سپاری اغلب در بخش صنایع تکنولوژی پیشرفته استفاده می گردد و زنجیره تامین سازمان های این بخش که از تولید کنندگان قراردادی و سازمان هایی که عملیات لجستیکی و پشتیبانی را به عنوان نفر ثالث برای آن تولید کنندگان انجام می دهند، تشکیل شده است. بنابراین در این زنجیره عرضه که شبکه تنیده از ارائه کنندگان خدمات مختلف است، باید اطلاعات به هنگام در خصوص وضعیت عرضه و تقاضا به آنها داده شود. در این حالت عمل حیاتی برای سازمان حفظ مسئولیت عملیات کنترل در شبکه است، در حالیکه عمده کارهای اجرایی را به پیمانکاران بیرون از سازمان محول کرده است. این روش موجب می گردد که سازمان به هنگام ضرورت، ارائه کنندگان خدمات را بدون اینکه خلالی در شبکه زنجیره بوجود آید، تغییر دهد.
ایجاد جریان اطلاعات در سراسر شبکه تامین به منظور ایجاد بینش در خصوص محصول و اجزای آن برای تمامی ارائه کنندگان خدمات و همچنین به منظور فراهم آوردن اطلاعات “به هنگام” برای مشتریان در خصوص وضعیت سفارشات آنان، امری ضروری است.
سازمان ها می توانند بر مبنای زمان واقعی و در آن واحد، به محض ورود سفارش ها از طریق اینترنت آنها را دریافت کرده و اطلاعات را به تمامی اعضای شبکه زنجیره تامین ارائه کنند و همزمان در خصوص تامین تقاضای واقعی مشتری فعالیت نمایند. علاوه بر این تامین کنندگان خدمات با استفاده از این فرصت می توانند برنامه های آتی خود را پیش بینی کنند، به طوری که آنان می توانند به طور شایسته ای به برنامه ریزی ظرفیت خود بپردازند.
اطلاعات دقیق در خصوص سطح موجودی و ظرفیت، برای مشتریان این امکان را فراهم می سازد که در مورد تاریخ واقعی تحویل آگاهی یابند. سازمان های موفق و پیشرو به منظور ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا از قیمت گذاری پویا استفاده می کنند و فروش از طریق اینترنت این فرایند را تسهیل می سازد.
قیمت ها بر اساس سطح موجودی، ظرفیت تولید و باقیمانده عمر محصول مورد تعدیل قرار می گیرد و مشتریان قادر خواهند بود قیمت ها را در زمان واقعی مقایسه کرده، از طریق اینترنت سفارش داده و از تاریخ دقیق تحویل محصول آگاهی یابند. برای مثال در صنعت خودروسازی یکی از عمده ترین چالش ها، تولید محصول مورد نیاز مشتری در یک چارچوب زمانی کوتاه است که بدینوسیله از افزایش سطح میزان موجودی محصولی که مورد درخواست مشتری نیست، جلوگیری گردد.
مسائل مشترک موجود در زنجیره عرضه در این صنعت شامل زمان های تاخیر طولانی ومیزان سطح موجودی بالاست و حل این مسائل نیازمند یک زنجیره تامین انعطاف پذیر است . برخلاف مدل فشاری، این صنعت باید به سمت مدل کششی که تولید بر اساس تقاضای واقعی مشتری است حرکت کند و این مدل نیازمند یک زنجیره منعطف و مرتبط با یکدیگر است که در آن ارتباطات مناسب در سراسر اجزای عرضه کنندگان و تامین کنندگان خدمات برقرار باشد. یک مدل کششی تقاضا ، قیمت گذاری پویا را تسهیل می سازدو درآمد از طریق قیمت های تعدیل شده که مبتنی بر تقاضای واقعی و ظرفیت قابل دسترس است می تواند بیشینه گردد ، یعنی خودروهای تولیدی در عرضه های با حجم کم ، بالاتر قیمت گذاری شده در مواقعی که ظرفیت عرضه بالاست پایین تر قیمت گذاری می گردند .
یک مدل کششی مبتنی بر قیمت گذاری پویا که از طریق یک زنجیره عرضه پاسخگو پشتیبانی می گردد ، می تواند منجر به کاهش زمان تاخیر گردیده و سطح بالای موجودی کالا را که در زنجیره تامین وجود دارد ، حذف کند . یک زنجیره عرضه موثر می تواند تأثیر مستقیم بر روی قیمت سهام یک سازمان نیز داشته باشد.
با توجه به ساختار خطی موجود در زنجیره تامین اغلب صنایع ، مشکلات موجود این ساختار عبارتند از :
تجمع خطاهای پیش بینی تقاضا در اثر تکرار عملیات پیش بینی در طول زنجیره تامین توسط اعضا
عدم اطلاع از ظرفیت تامین کنندگان
وجود زمان های تامین طولانی برای سفارش به عنوان انگیزه ای برای انباشتن ذخیره های اطمینان
هزینه های بالای سفارش دهی و حمل و نقل به عنوان انگیزه ای برای انباشت ذخیره های اطمینان
عدم اطلاع از تقاضاهای کاذب ایجاد شده بوسیله اعمال سیاست های تخفیف
تعدد نقاط تصمیم گیری در طول زنجیره تامین
عدم اطلاع از الگوی واقعی تقاضای بازار مصرف [3]
اثر شلاقی در زنجیره تامین
2-15-1 مفهوم اثر شلاقی
موج اطلاعات مغشوش یا نبود اطلاعات مانند داده‌ها یا پیش‌بینی‌های نادرست درباره تقاضای مشتری نهایی ممکن است به بالادست زنجیره‌تأمین برسد و در هر حلقه از زنجیره، نوسان تقاضا را افزایش دهد. این نوسان به موجودی‌های احتیاطی بیشتر، خدمت ضعیف‌تر به مشتری، کاستی در اجرای برنامه زمان‌بندی‌ تولید، ناکارآمدی در حمل و نقل و هزینه‌های بیشتر می‌انجامد.
اثر شلاقی تقاضا هنگامی رخ می‌دهد که اعضای زنجیره‌تأمین درباره سفارش‌ها بر اساس وضعیت خود و برآوردی از تقاضای مشتری بعدی در زنجیره‌تأمین و مشتری نهایی تصمیم‌گیری می‌کنند. در نتیجه به بر‌آورد هر کدام یک عامل خطا افزوده می‌شود چنانکه در بالادست زنجیره ممکن است بیشترین خطای انباشته در بر‌آورد تقاضا وجود داشته باشد.
اثر شلاقی عبارت است از تشدید و متورم شدن نوسانات تقاضا در اثر اعوجاج اطلاعات تقاضای واقعی مصرف کننده نهایی در طول زنحیره .
پدیده اثر شلاقی مربوط به سازمان های خاصی نمی شود. و عموم سازمان ها با آن روبرو هستند. ایجاد یک نوسان در یک سر شلاق چرمی ، نوسان بزرگی را در انتهای آن موجب می شود . از این خاصیت با حفظ همان نام ساده در بحث های مربوط به سیستم های مدیریتی استفاده می شود. با این اصطلاح بسیار جالب براحتی می توان درک کرد که کمترین نوسان و تغییرات در تقاضای هر یک از اعضا زنجیره می تواند باعث انباشته شدن نوسانات و کمبود در سازمان شود .در ضمن اگر این سیگنال وارده ، موجب شود تا هر عضو برای مبارزه با این نوسانات اقدام به ذخیره موجودی نماید ، این ذخیره سازی به شکل کاذب در آمده و موجب ایجاد هزینه های سنگین در کل زنجیره و متعاقب آن کاهش کارایی کل زنجیره شود. در شکل شماره 2-6، نمایی از این اثر در زنجیره تامین نشان داده شده است. [23]

شکل 2-6 : نمایی از اثر شلاقی بر روی زنجیره تامین
2-15-2 علل ایجاد اثر شلاقی
برای درک بیشتر اثر افزایش تغییر پذیری در زنجیره تامین و این که، اثر شلاقی چه زمانی ایجاد می شود فرض کنید در یک زنجیره تامین، عمده فروش به عنوان یکی از عناصر فعال در زنجیره سفارش ها را از خرده فروش دریافت می کند و به تامین کننده خود یعنی توزیع کننده سفارش می دهد.عمده فروش برای تعیین مقدار این سفارش ها باید تقاضای خرده فروش را پیش بینی نماید. اگر عمده فروش به داده های تقاضای مشتری دسترسی نداشته باشد باید از سفارش های خرده فروشی برای پیش بینی خود استفاده کند و تغییر پذیری سفارش های خرده فروش به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از تغییر پذیری در تقاضای مشتری می باشد، عمده فروش مجبور است موجودی اطمینان بیشتری نسبت به خرده فروش نگه دارد. یا به منظور تامین سطح خدمتی همانند سطح خدمت خرده فروش ظرفیت بالاتری را حفظ نماید. از مفاهیم فوق می توان این گونه نتیجه گرفت که سفارش های بین عناصر و اعضای زنجیره تامین منعکس کننده تقاضای واقعی مشتری نهایی نمی باشد. این تحلیل را می توان به عناصر بالادستی زنجیره یعنی به توزیع کننده و تولید کننده نیز تعمیم داد.
لی و همکاران [22]چهار علت مهم در وقوع اثر شلاقی را شناسایی نمودند:
1) به روز کردن پیش بینی تقاضا
2) سفارش دهی دسته ای
3) نوسان قیمت
4) سهمیه بندی و بازی کمبود.
علاوه بر چهار عامل فوق سوزا،زیک و چویانگ، دو عامل دیگر را نیز به آنها اضافه نمودند این عوامل عبارتند از:
5) محدودیت های ظرفیت
6) هماهنگی ضعیف
2-15-3 راه های کاهش اثر شلاقی
پس از شناسایی عواملی که سبب بروز و رشد اثر شلاقی می شوند، می توان پیشنهادهایی برای کاهش این اثر یا از بین بردن تأثیر آن ارائه کرد، سه گام مهمی را که سازمان ها می توانند برای کاهش دادن اثر شلاقی در زنجیره تامین بکار گیرند عبارت است از این که سازمان ها بایستی با یکدیگر تبادل و تسهیم اطلاعات داشته باشند. تا به این وسیله اطلاعات مربوط به تقاضا از بخش های پایین دستی زنجیره به قسمت های بالادستی آن جریان یابد. به طوری که این تسهیم اطلاعات سریع و دقیق باشد. دومین قدم برای کاهش اثر شلاقی، هم ترازی کانال می باشد. که عبارت است از هماهنگی قیمت ها، طرح ریزی موجودی و مالکیت بین قسمت های مختلف در زنجیره تامین. سومین مرحله برای کاهش اثر شلاقی، بهبود کارایی عملیاتی است. که به کاهش در زمان های تحویل و کاهش هزینه ها از قبیل هزینه های ثابت سفارش دهی اشاره دارد.
برخی از محققین علاوه بر موارد فوق نیز پیشنهادهایی را بیان می کنند. این پیشنهادها شامل کاهش عدم قطعیت، کاهش تغییرپذیری فرآیند تقاضای مشتری و ایجاد همکاری های راهبردی است.
کاهش عدم قطعیت:
یکی از پیشنهادهای همیشگی برای کاهش یا حذف اثر شلاقی کاهش دادن عدم قطعیت در سرتاسر زنجیره تامین با استفاده از متمرکز کردن اطلاعات تقاضا است، یعنی اطلاعات کاملی درباره تقاضای واقعی مشتری برای هر مرحله از زنجیره تامین فراهم باشد.
کاهش تغییرپذیری:
اثر شلاقی را می توان با کاهش تغییرپذیری ذاتی فرآیند تقاضای مشتری کاست. برای مثال اگر بتوان تغییرپذیری تقاضایی را که خرده فروش مشاهده می کند کاهش داد. حتی اگر اثر شلاقی رخ دهد، تغییرپذیری تقاضایی که به دست عمده فروش می رسد نیز، کاهش خواهد یافت.
همکاری های راهبردی:
اثر شلاقی را می توان با ایجاد همکاری های راهبردی از بین برد. این همکاری های راهبردی، شیوه تسهیم اطلاعات و مدیریت موجودی در زنجیره تامین را تغییرمی دهد و احتمالاٌ تأثیر اثر شلاقی را از بین می برد. [7]

مرور مبانی نظری سیستم داینامیک
روش شناسی پویایی شناسی سیستم با ادعاي شناخت ساختارِ اصلی تعیین کنندة رفتارهاي اجتماعی، اقتصادي و فنی، پژوهشگران حوزههاي مختلفی را به سوي خود جلب کرده است.
بی تردید، مبانی فلسفی و نظري پویای یشناسی سیستم یا همان پیشفرض هاي آن، در نحوه اجراي فرایند مدل سازي براي تبیین و سناریوسازي مسائل مختلف، نقش مهمی ایفا خواهد کرد؛ به گونهاي که ممکن است فرایند مدل سازي و خروجی آن با مبانی مختلف، تغییر کند و با انتظارات مدل ساز از این روش شناسی، در تناقض افتد.
یکی از بهترین راه نظم بخشیدن به واکنش های صحیح و سریع مسائل مربوط به سیستم ها ثبت و بررسی نقاط مهم عملکردی آنها به شکل سناریویی از آینده است که رفتار گذشته و حال محیط سیستم را ملاک قرار می دهد،ثبت این سناریو نیازمند بکارگیری دانش و تکنیکی است که با بهره گیری از نگرش سیستمی مشکلات را به درستی شناسایی و در جهت حل معضلات پیش آمده سریع ترین و صحیح ترین واکنش را نشان می دهد این دانش پویایی های سیستم نام دارد.
در این بخش ، ابتدا به بیان تاریخچه و تعاریف پایه ای علم پویایی های سیستم از جمله ساختار، روش مدل سازی، تأخیرات مواد و اطلاعات و همچنین الگوهای اولیه رفتار پویا پرداخته شده و کاربرد پویایی های سیستم در مدیرت زنجیره تامین مورد بررسی قرار گرفته است. [8]
2-16-1 تاریخچه پویایی های سیستم و کاربرد آن در مدیریت زنجیره تامین
رویکرد پویایی سیستم ها در اوایل سال های دهه 60 توسط فارستر معرفی شد. ایده اولیه شکل گیری این حوزه پروژه ای بود که فارستر برای شرکت جنرال الکتریک انجام داد. در این پروژه سئوال کارفرما این بود که چه عواملی باعث نوسان در سیستم موجودی وانبار و به تبع آن نیروی انسانی شرکت می شود. تحقیقی که فارستر برروی این موضوع انجام داد این ایده را شکل داد که از قواعد موجود در کنترل سیستم ها در حوزه مهندسی برق و مکانیک می توان برای سیستم های اجتماعی نیز بهره گیری نمود. در این رویکرد تصویری از سیستم بر اساس بازخوردها و تأخیرهای موجود ایجاد می شود تا رفتار پویای سیستم ها ی پیچیده فیزیکی زیستی و اجتماعی بهتر فهمیده شود. در اینجا می توان گفت مهم ترین اصل اساسی که پویایی سیستم ها بیان می دارد این است که بازخوردها و تأخیرها رفتار سیستم ها را می سازند و پویایی رفتار سیستم نتیجه ساختار حاکم بر آن است.
منطق اصلی پویایی های سیستم مدل کردن ساختار سازمان ها با نمودارهای انباشت و جریان،ترکیب شده با ارتباطات علی و معلولی می باشد. رفتار سیستم در دنیای واقعی از طریق شبیه سازی کامپیوتری مورد بررسی قرار می گیرد. استرمن در کتاب پویایی شناسی سیستم تفکر سیستمی و مدل سازی برای جهان پیچیده این گونه بیان می کند که پویایی های سیستم روشی برای افزایش یادگیری در زمینه سیستم های پیچیده بوده و همچنین به عنوان یک روش برای درک پیچیدگی سیستم های پویا و طراحی سیاست های اثر بخش می باشد[8]
مزایای استفاده از رویکرد پویایی های سیستم
مزایای بکارگیری رویکرد بکارگیری پویایی های سیستم در مدل سازی سیستم های پیچیده را می توان به صورت زیر بیان نمود:
1) به دلیل رویکرد تحلیلی و انتقادی در فرآیند مدل سازی، این فرآیند درک بهتری از ساختار سیستم را فراهم می کند. در جریان این فرآیند مدل ساز و تیم کارفرما درگیر در فرایندی می شوند که هدف آن بهبود مداوم مدلی است که از واقعیت ارائه می شود. شبیه سازی سیستم معمولا منجر به درک جدیدی از رفتار و ساختار سیستم می شود که در دور بعدی امکان تهیه مدل های کامل تری را فراهم می سازد. این یک امتیاز بزرگ برای مدل های پویایی سیستم ها است که در آن مدل سیستم به صورت جعبه سفید(به معنای آن که روابط علی بین اجزاء توضیح داده می شود) تهیه می شود. در مقابل مدل های ریاضی که معمولا جعبه سیاهی(روابط ریاضی و آماری بین متغیرها بدون توضیح ساختار رفتاری)از مساله را ارائه می دهد.
2) مدل های پویایی سیستم ها امکان وارد کردن متغیرهای کیفی و کمی را به طور همزمان در سیستم فراهم می کند. این امتیاز مهمی است که در مدل های ریاضی پیاده سازی آن بسیار مشکل است. فارستر در ابتدای کار خود درک کرده بود که پویایی سیستم ها باید بر مبنای یک رویکرد تجربی و بر اساس شبیه سازی رایانه ای شکل گیرد. این رویکرد باعث می شود تا با نوشتن معادلات غیر دقیق برای متغیرهای کیفی و شبیه سازی عددی آن تأثیر این متغیرها بر روی کل سیستم درک شود.
ساختار و متدولوژی پویایی های سیستم
رفتار یک سیستم از ساختار آن ناشی می گیرد. ساختاری که شامل حلقه های بازخورد،انباشت ها،جریان ها و غیر خطی هایی است که بوسیله تعامل ساختار فیزیکی و بنیادی سیستم با فرآیند تصمیم گیری از عوامل فعال آن بوجود می آید. در واقع آنچه در مدل سازی مهم است به صورت مواردی است که در قالب گام های زیر تعیین می گردد.
الف)تعریف مسئله: محقق در این مرحله بایستی به سؤالاتی از قبیل این که، چه چیزی را می خواهد بررسی نماید و چرا برای وی مهم شده است و یا این که، متغیرهای اصلی سیستم چه می باشند و محدوده زمانی مورد مطالعه مسئله چیست و سؤالات متعدد دیگر از این قبیل پاسخ دهد.
ب)شبیه سازی مدل: محقق در این مرحله پس از شناسایی و تعریف نوع متغیرها، مدل کردن حلقه های علت و معلولی و ترسیم نمودار جریان،به فرموله کردن مدل، تعیین مقادیر اولیه متغیرها،تست تطابق مدل و رفتار واقعی سیستم و هم چنین تحلیل حساسیت مدل در برابر رفتارهای مختلف می پردازد.
ج)بررسی سیاست ها و تصمیم گیری:در این مرحله روش های تصمیم گیری در خصوص سیستم و اینکه چه شرایط وحالتهایی ممکن است رخ بدهد و چه معیارهایی برای تصمیم گیری های بهتر می توان تعریف کرد و نحوه تعریف آنها در مدل مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.
مدلسازی درپویایی سیستم
پویایی سیستم، یک ابزار مدیریتی برای تصمیمگیری در مورد سیستمهای پویا است که با استفاده از مدلسازی ریاضی، امکان شبیهسازی، فهم و درک سیستمهای پیچیده را فراهم میکند؛ به عبارت دیگر، روشی برای فهم رفتار پویا و مستمر در سیستمهای پیچیده به شمار میرود. پویایی سیستم بر پایهی دو رکن اساسی بنا نهاده شده است؛ اول اینکه، دید این روش به سیستمها در بستر زمان است. به عبارت دیگر، همواره باید رفتار سیستم در طول زمان مورد بررسی قرار گیرد. رکن دوم، توجه به بازخوردها در هر سیستم است که تبادل اطلاعات بین بخشهای مختلف سیستم را نشان میدهد [8]. متغیرهای حالت و نرخ که از اجزای اصلی مدلهای پویایی سیستم هستند؛ چگونگی ارتباط اجزای یک سیستم را بر اساس حلقههای بازخورد توصیف میکنند. پس از مدلسازی، از نرمافزار کامپیوتری برای شبیهسازی شرایط مختلف سیستم استفاده شده و سناریوهای مختلف تغییرات سیستم را در طول زمان، مشخص میکنند. با توجه به اينكه در پویایی سیستم، مسائل و مشكلات جهان واقعي مدل ميشود؛ لذا، باید مهارتهاي لازم جهت توسعه تفكر سيستمي كسب كرده و نحوهی درك رفتار سيستمهاي پيچيده و نحوهی استفاده از اين تكنيك را دانست.
با توجه به این که این روش در این پژوهش مورد استفاده قرار میگیرد؛ در اینجا به اختصار، مزایای آن که علل انتخاب آن برای این پژوهش بود؛ بیان شده است.
طراحی شده برای پاسخگویی به رفتارهای پیچیده و غیر خطی سیستمها
توان وارد کردن رفتار و ارادهی انسانی در مدلهای این روش
به علت اینکه اساس آن بر رویکرد سیستمی است مفاهیم سیستمی که در مسائل پیچیده مدیریتی فراوان دیده میشود؛ در این روش قابل درک است.
توان مدلسازی دانش و یادگیری در این روش
عمومیت روش
تعداد زیاد و فزایندهی کاربران
ارائه جزئیات کمّی
ارتباط با سطح محتوایی سیستم
سادگی بهکارگیری مدل و وجود نرمافزارهای مناسب
فرآیند مدلسازی، با شناسایی مشکل و تعریف مسئله آغاز میشود و با مشاهدهی پدیده به عنوان یک کل و استخراج رفتار مرجع آن که مبین تغییرات آن در گذشته است؛ پارهای از مفاهیم در ذهن فرد مدلساز در قالب مدلهای ذهنی شکل میگیرد که با کمک دانش سیستمی و همچنین، اطلاعات و دانش دریافتی از افراد صاحبنظر و مبانی نظری موضوع پژوهش، مدلهای ذهنی را به گزارههای قابل فهم که در قالب مدلهای تشریحی بیان میشوند؛ تبدیل مینماید که این گزارهها، همان فرضیههای پویا هستند.
پس از مرحله فرضیهسازی، متغیرهای اصلی در قالب متغیرهای مستقل و وابسته همراه با آنها و نحوهی تأثیرگذاری آنان بر یکدیگر شناسایی شده و سپس، با طراحی یک مدل مفهومی از مسئله پژوهش به عنوان یک پدیده، حلقههای علّت و معلولی شکل میگیرند. در ادامه، فرآیند تبدیل پدیده به مدل که سبب تکمیل چرخه تصمیمگیری نیز میشود؛ نمودارهای جریان که زیربنای مدلسازی ریاضی در پویایی سیستم است؛ طراحی و ساخته میشود.
در گام بعدی، متغیرهای حالت، نرخ، واسطه و همچنین، بازخوردها و روابط بین متغیرهای نرخ و حالت شناسایی شده و با اعمال مقادیر به متغیرها و ثابتهای مدل، فرمولها و مدلهای ریاضی نوشته شده که پس از اجرای مدل توسط نرمافزار، شبیهسازی صورت میگیرد. بدین ترتیب، با بررسی روند تغییرات رفتار پدیده در گذشته و با مشاهده ادامه روند این تغییرات در آینده و انجام آنالیز حساسیت روی متغیرهای مدل، ضمن اعتبارسنجی آن، سیاستهای اجرایی مناسب پیشنهاد میگردد . شکل 7-2، فرآیند مدلسازی را در مفهوم پویایی سیستم نشان میدهد [8].

شکل2-7 فرآیند مدلسازی [8]
همانگونه که مشاهده میشود؛ از نتایج هر مرحله، اطلاعاتی حاصل میشود که میتواند منجر به اصلاح و تجدید نظر در مراحل قبلی شود. این ویژگی، ساختار بازخوردی در پویایی سیستم را بیان میکند. این فرآیند، در بر گیرنده تکرار دائمی بین آزمایشها و یادگیری در دنیای مجازی و تجربهها و یادگیری در دنیای واقعی است. استراتژیها، ساختارها و قوانین تصمیم به کار رفته در دنیای واقعی را میتوان در دنیای مجازی ارائه نمود و مورد آزمون قرار داد. تجربهها و آزمونهای به عمل آمده، مدلهای ذهنی را تغییر داده و منجر به طراحی استراتژیهای جدید و قوانین تصمیمهای جدید و اصلاحات بیشتر در هر دو مدل رسمی و ذهنی منجر میگردند. مدلسازی، چرخهای مستمر بین دنیای مجازی و دنیای واقعی است. پویایی سیستم به دلیل قابلیت مدلسازی در افزایش تعداد پارامترها و تغییر پارامترها در افق زمانی کوتاهمدت و بلندمدت از اهمیت فوقالعادهای برخودار است و میتواند به عنوان یک ابزار قدرتمند در دست مدیران قرار گیرد و از طرفی، چون مسئله به صورت یک سیستم کلی در نظر گرفته میشود؛ نتایج آن، فراتر از بررسیهای موردی برای هر کدام از اجزا خواهد بود [8].
فرآیندمدلسازی وتحلیل حساسیتهادرپویایی سیستمهابه صورت گامهای تقریباًاستانداردی است که عبارتند از :
بیان مسئله
مهمترین مرحله در مدلسازی، بیان مسئله است. در بیان مسئله، دو پارامتر اصلی مورد توجه عبارتند از:
اهداف:معمولاً،مدلسازتوصیف اولیه مسئله راازطریق مذاکره باتیم کارفرما،بررسی دادههای موجوددربایگانی،جمعآوری داده،مصاحبه ومشاهده مستقیم براساس اهداف اصلی تدوین وتعیین میکند.
افق زمانی: انتخاب افق زمانی، به طور قابل ملاحظهای، درک از مسئله را تحت تأثیر قرار میدهد. در مدلسازی بر اساس پویایی سیستم، معمولاً، افقهای زمانی بلندمدت، مدّ نظر قرار میگیرد که این، قدرت زیادی به مدل میدهد .
تدوین فرضیههای پویا
به محض اینکه،مسئله طی یک افق زمانی مناسب شناسایی ومشخص گردید؛مدلسازانبایدشروع به تدوین نظریهای به نام فرضیه پویابه منظورشرح رفتارنمایند. فرضیه مورد نظر، باید توضیحی از مشخصه پویایی مسئله بر حسب بازخوردهای مهم و ساختار انباشت و جریان سیستم را ارائه نماید.
جدول شرایط مدل:
در این جدول، متغیرهای تأثیرگذار بر مدل، نمایش داده میشود.
نمودارعلی حلقوی:
درفرآیندمدلسازی بعدازتشخیص متغیرهای مؤثربرمدل دریک نمودار،ضمن تعیین روابط علّی بین دو متغیر،جهت تأثیرآنها مشخص میگردد. به هریک ازارتباطهای علّی، یک علامت مثبت (+) یا منفی (-)، اختصاص داده میشود. ملاک تعیین علامت یک اتصال علّت و معلولی، همجهت بودن یا ناهمجهت بودن تغییرات دو متغیر است یک ارتباط مثبت بدین معنا است که وقتی افزایشی/ کاهشی در یک علت رخ میدهد؛ آنگاه، معلول نیز بیشتر/ کمتر ازآنچه که قبلاً بوده است؛ افزایش/ کاهش مییابد.نمودارهای علّت و معلول،مجموعه مناسبی برای نشان دادن همبستگیهای متقابل وفرآیندهای بازخوردی هستند. این نمودارها،درابتدای پروژههای مدلسازی به منظوردستیافتن به مدلهای ذهنی و همچنین، برای ایجاد ارتباط بین نتایج حاصل از مدلسازی به کار میروند.
نمودارانباشت و جریان:
انباشتها و جریانها به همراه بازخورد، دو مفهوم اصلی در تئوری سیستمهای پویا به شمار میآیند. منظور از انباشت، در واقع، همان تجمعات است. انباشتها یا متغیرهای حالت، نشاندهنده وضعیت سیستم هستند و حاوی اطلاعاتیاند که بر اساس آن، تصمیمات، اتخاذ و اقداماتی صورت میگیرد. انباشتها، باعث ماندگاری اطلاعات در سیستمها میشود و حافظهای را برای آنها فراهم میآورد .متغیرهای نرخ یا جریان، متغیرهایی هستند که باعث افزایش یا کاهش متغیرهای حالت سیستم میشوند. از دیدگاه ریاضی، رابطه متغیر حالت با متغیر نرخ مانند رابطه انتگرال با مشتق است که در نمودارهای علّت و معلولی، این انباشتگی نمایش داده نمیشود نمودارهای علّت و معلول، بر ساختار بازخوردی یک سیستم تأکید میکنند و نمودار انباشت و جریان بر ساختار فیزیکی اساسی آنها. در واقع، نمودارهای انباشت و جریان، همان حلقههای علّی هستند که قابلیت فرموله شدن را نیز دارند. این نمودار، متغیرهای حالت، نرخ و شیوه اتصال آنها را نشان میدهد و برای نشان دادن ساختمان کلی سیستم و روابط اطلاعاتی جریانی در سیستم بسیار کارساز است
فرموله کردن
پس ازآنکه،فرضیهی پویای اولیه،تدوین شد؛بایدآن راآزمون کرد. قبل ازآزمون مدل،لازم است فرمولهاومعادلات مربوطبه متغیرهای سطح (انباشتها) و متغیرهای نرخ (جریانها) و سایر متغیرهای مدل، تعیین گردد تا بر اساس این معادلات، شبیهسازی مناسبی در جهت آزمون مدل صورت گیرد. در واقع، با وارد کردن معادلات، مدلهای ذهنی به دنیای واقعی پیوند داده میشود.
آزمون و اعتبارسنجی مدل
پس ازتبدیل مدل ذهنی به نمودار علّت و معلول و سپس، تبدیل آنها به نمودارهای انباشت و جریان و فرموله کردن آن، در نهایت، برای شبیهسازی و اجرا از نرمافزار استفاده میشود. برای شبیهسازی سیستمهای پویا، نرمافزارهای متعددی موجود است که مشهورترین آنها نرمافزارهای Vensim, Powersim, Ithink هستند. در پژوهش حاضر، از نرمافزارVensim PLE version 6، برای مدلسازی و شبیهسازی استفاده شده است. این نرمافزار، محصول مؤسسهVentana Sys–sاست که با توجه به سادگی و جامعیت خود، به محبوب ترین نرمافزار در این زمینه تبدیل شده است.نرمافزارVensim، نوعي ابزار مدلسازي بصری است كه قادر به مجسم نمودن، پردازش، شبيهسازي، تحليل و بهينهسازي مدلهاي مربوط به سيستمهاي پويااست.در این نرمافزار، معادلات ریاضی و اعداد مربوط به هر کدام از پارامترها وارد شده و سپس، تجزیه و تحلیلهای مورد نظر روی مدل انجام میشود و نتایج حاصل به دست میآید.Vensim، همچنین، رویکرد بینظیری رابرای نمایش خروجی دارد که بدین ترتیب، امکان مشاهدهی مداوم نتایج شبیهسازی را برای هر کدام از متغیرها، میسر میکند.درطول شبیه سازی،رفتارپویابرای تمام متغیرهادرمدل ذخیره میشود. میتوان متغیر مورد علاقه را انتخاب کرده و با کلیک روی ابزار تجزیه و تحلیلی مناسب، نتایج کاملتری را مشاهده کرد.
برای ایجاد اطمینان در زمینه معنیدار بودن و مفید بودن مدل و یا به عبارتی، اعتبارسنجی در مدلهای پویایی سیستم، سه دسته تست معرفی شدهاند. در جدول 1-2، توضیح مختصری از آنها آورده شده است:
جدول 2-1اعتبارسنجی مدلهای پویایی سیستم
تستهای ساختار مدل تست صحتسنجی ساختار مقایسه ساختار مدل با ساختار سیستم واقعی
تست صحتسنجی پارامتر مقایسه مفهومی و عددی پارامترهای مدل با دنیای واقعی
تست شرایط حدی امتحان شرایط حدی در معادله نرخ و بررسی موجه بودن آن
تست کفایت مرز در نظر گرفتن روابط ساختاری لازم برای تحقق هدف مدل
تست سازگاری دیمانسیون تحلیل دیمانسیونی معادلات
تستهای رفتار مدل تست باز تولید رفتار بررسی مطابقت رفتار مدل با رفتار سیستم واقعی در گذشته
تست پیشبینی رفتار بررسی مطابقت رفتار مدل با رفتار سیستم واقعی در آینده
تست رفتار غیر معمول دفاع از فرضیات کاربردی در صورت تغییر فرضیات مدل
تست رفتار متعجبکننده جستجوی دلایل رفتارهای غیر منتظره در مدل
تست حساسیت رفتار بررسی حساسیت رفتار مدل به تغییر در مقدار پارامترها
تستهای سیاست مدل تست بهبود سیستم بررسی پیشنهادات بهبود سیستم
تست پیشبینی رفتار تغییر یافته اعمال سیاستهای دنیای واقعی در مدل و بررسی نتایج آنها
تست کفایت مرز مفهومسازی و تحلیل تأثیرات ساختار اضافی روی مدل
طراحی وارزیابی سیاست
انجام مراحل قبل، موجب اعتماد مدلساز و کارفرما به مدل میشود. پس، میتوان از آن برای طراحی و ارزیابی سیاستهای فرآیندهای مدیریت یک سیستم نگهداری و تعمیرات در جهت بهبود سیستم استفاده نمود. طراحی سیاست، شامل ساختارها، قوانین و استراتژیهایی کاملاً جدید در تصمیمگیری است. از آنجایی که ساختار بازخورد یک سیستم، پویایی آن را تعیین میکند؛ بیشتر اوقات، سیاستهای کلیدی با تأثیر زیاد، متضمن تغییر در حلقههای بازخوردی خواهند بود. طراحی دوباره ساختارهای انباشت و جریان، حذف تأخیرهای زمانی، تغییر جریان، کیفیت و اطلاعات در دسترس در نقاط کلیدی، بازیگران اصلی در سیستم هستند. قدرت سیاستها و حساسیت آنها، باید با عدم قطعیت پارامترها و ساختار مدل ارزیابی شوند. همچنین، تعامل سیاستهای مختلف نیز باید مورد توجه قرار گیرند .
2-20 بررسی رویکرد سیستم داینامیک در مسائل زنجیره تامین
اولین کار مدل سازی سیستم داینامیک مربوط به زنجیره تامین در مجله ” پویایی صنعتی “با نام یک تحول مهم برای تصمیم گیرندگان” توسط فارستر منتشر شد[24]. فارستر[24]در مدل زنجیره تامین کلاسیک خود یک جریان پایین دستی مواد از کارخانه به سوی انبار ، توزیع کننده ، خرده فروش و مشتری وجود دارد اطلاعات سفارش ها (جریان اطلاعات )به صورت بالا دستی دیده می شود و یک تاخیر در ارتباط با هر عضو زنجیره دیده می شود که برای مثال مربوط به زمان LeadTime در کارخانه و یا مربوط به عملیات مدیریتی مثل پردازش سفارشات است . محققان هنوز هم عبارت ” زنجیره تامین فارستر ” و یا مدل فارستر را برای چنین زنجیره تامین ساده چهار سطحی استفاده می کنند . ( که شامل یک کارخانه ، یک انبار ، یک توزیع کننده و یک خرده فروش است )
فارستر از این مدل به عنوان مثالی برای زنجیره تامین استفاده کرد و نحوه مدل سازی فرآیند پیوسته را نشان داد و به خصوص بر اهمیت وجود بازخور اطلاعاتی در روش سیستم داینامیک تاکید کرد .
با توجه به این که اولین مرحله در مطالعات سیستم داینامیک ، شناسایی مسئله و مشخص کردن سوالاتی است که باید پاسخ داده شوند او مراحل مفهوم سازی مدل را به تصویر کشید و نحوه تخصیص پارامترها به مدل و تست آن را از طریق آزمایشات مختلف نشان داد .
فارستر رویکرد تحقیق در عملیات (OR) برای حل مسائل زنجیر تأمین را که عمدتا در دهه 50 میلادی رویکردی غالب بود ، در سال 1961 رد کرد و عقیده داشت که روشهای OR برای حل مسئله های جزیره ای سازمان مناسب هستند. در حالی که موفقیت شرکت های صنعتی بستگی به تعامل موفق میان جریان اطلاعات ، مواد ، سفارشها ، پول ، نیروی انسانی و تجهیزات سرمایه ای دارد . وی عنوان کرد که فهم و کنترل این جریان ها وظیفه اصلی مدیر در شرکتهای صنعتی است .
مدل فارستر در طول سال ها مورد نقدهای بسیاری قرار گرفت و البته این نقدها پایه ای برای تحقیقات توسعه ای و کاربردی بیشتر توسط فارستر شد. مدل فارستر علی رغم سادگی ، بینش مهمی درباره پویایی های زنجیره تأمین به محققان ارزانی داشت . به نحوی که ماهیت برخی مسائل زنجیره تأمین مثل مسئله “فزونی گرفتن تقاضا”با بسط کامل مسئله توسط او آشکار شد .در واقع فارستر تصادفا قواعد پایه ای برای طراحی زنجیره تأمین را از خود به جا گذاشت ، هنگامی که بیان کرد :”مسئله فزونی گرفتن تقاضا در میانه دوره ها ، یک پدیده سیستم داینامیک است که می تواند از طریق کاهش یا حذف تأخیرها و طراحی صحیح حلقه های بازخور مهار شود .
2-20-1 سیر تاریخی و پژوهش های افراد در زمینه پویایی های زنجیره تامین از زمان فارستر تا 2013
اولین مطالعات در سال 1960 توسط فارستر صورت گرفت که تعامل بین منابع طبیعی ، فن آوری و بخش های مختلف زنجیره تامین را مورد برسی قرار داد. یک سال بعد Meadows و همکارانش مدل جهانی زنجیره ی تامین SD را توسعه داد و تمرکزش را روی محدودیت منابع در حال استفاده گذاشت. سپس Acharya وSaeed مدل اولیه SD را بر اساس محدودیت ها، مورد مطالعه قرار دادند که شامل بازیافت منابع از طریق سیستم انرژی ورودی و فعالیت های بازیافتی می شد. Wils مقایسه اثرات انواع مختلف پیشرفت های فن آوری بر زنجیره تامین را مورد مطالعه قرار داد. مدل SD را بر اساس پویایی های استفاده از منابع تجدید نشدنی، کاهش سهولت دسترسی به آن و افزایش تکنولوژی تجزیه و تحلیل کرد. Jones و همکارانش پویایی شناسی سیستم هایی را ارائه دادند که تمرکزش بر ناپایداری منابع و اقتصاد در شمال شرقی ایالات متحده بود. و بعد از آن فارستر مدل سیستم های دینامیکی رادر کسب و کار های مختلف به کار گرفت. بسیاری از نشریات مدل پویایی شناسی سیستم را در زنجیره تامین به کار گرفتند و پس از آن رشته مدیریت زنجیره تامین با نام دینامیک صنعتی شکل گرفت. فارستر مدل زنجیره تامین را بر پایه ی متادولوژی SD بنا کرد.Towill در سال 1996 از مدل SD در طراحی مجدد زنجیره تامین استفاده کرد و پس از آن Haffez [25]و همکاران به توصیف و تجزیه و تحلیل و مدل سازی زنجیره تامین در پویایی شناسی سیستم پرداختند. Sterman دو مطالعه موردی در مورد پویایی های کسب و کار ارائه داد که از مدل لجستیک معکوس استفاده می کرد. در پی تلاش های استرمن، Spengler و Schroter در 1998یک سیستم تولید و بازیافت را با استفاده از SD ارائه دادند. Georgiadis وVlachos یک مدل دینامیکی را توسعه دادند و تاثیرات تصمیم های تولید و بازیافت در بلندمدت را مورد ارزیابی قرار دادند. آنها مدل زنجیره تامین در مورد یخچال برقی به کار گرفت. هدف مدل کاهش هزینه های انرژی و کاهش ضایعات با استفاده از عملیات زنجیره تامین بود. سر انجام Biehl وهمکارانش به شبیه سازی زنجیره تامین فرش و تجزیه و تحلیل تاثیر قابلیت بازیافت محصولات پرداختند. Banerjee و همکارانش در سال 2001 بیان کرند که زنجیره تامین دارای ساختارهای چند وجهی می باشد به گونه ای که تمرکز آن بر ادغام همه عوامل درگیر در فرآیند کلی تولید و توزیع و محصولات نهایی به مشتریان می باشند. همچنین وی هدف اصلی مدیریت زنجیره تامین را بهینه سازی عملکرد زنجیره تامین تعریف کرد و برای اثبات این فرضیه سناریوهای مختلفی را از قبیل افزایش تقاضا، کاهش تقاضا، نامشخص بودن افزایش تقاضا، نامشخص بودن کاهش تقاضا، افزایش زمان تولید، تولید کننده غیر قابل اعتماد، تامین کننده غیر قابل اعتماد و اطلاعات کامل درسیستم زنجیره تامین، بر مبنای مدل خویش به مرحله ی آزمون نهاد. Disney [26]در سال 2003 در مقاله ی خود تحت عنوان « توسعه پایدار زنجیره تامین تجهیزات الکترونیکی و الکتریکی با رویکرد پویایی شناسی سیستم » اذعان داشت انگیزه های زیست محیطی و نوآوری های تکنولوژیکی بر رفتار بلندمدت زنجیره تامین تاثیر گذار است. Georgiadis در سال 2004 در مقاله ی خود به تجزیه و تحلیل نقطه تعادل زنجیره تامین با استفاده از شبکه عصبی و الگوریتم ژنتیکی پرداخت و بیان کرد که تشخیص و کاهش نوسانات به دلیل تغییرات غیرمنتظره تقاضا رخ می دهد. Geyer و همکاران در 2007 خود نشان داند، همکاری در استراتژی های کاهش ذخیره احتیاطی در سیستم زنجیره تامین نقش بسزایی در تولید بهنگام محصولات دارد.سال 2009 پژوهش های Madu Chn و همکارانش نشان داد که در زنجیره تامین سنتی هر سطح یک نهاد مستقل است بدین گونه که (با توجه به شکل بالا ) تامین کننده مواد خام را به تولید کننده می دهد و تولید کننده با عملیات فنی آنرا به محصول تبدیل می کند و در حجم بزرگ به توزیع کننده می فرستد و توزیع کننده در حجم های کوچکتر به خرده فروش و سپس به دست مصرف کننده نهایی می رسد. Forrester در سال 2011 بیان کرد که رویکرد پویایی سیستم ها قادر به مدلسازی ساختار پیچیده مثل شبکه زنجیره تامین و عکس العمل آن بر طبق پارامترهای سیستم است.
یک طبقه بندی از تحقیقات درباره مدلسازی سیستم داینامیک در مدیریت زنجیره تأمین در جدول زیر با بررسی انواع تحقیقات و اقدامات صورت گرفته در حوزه مدلسازی سیستم داینامیک در زنجیره تأمین ، یک طبقه بندب از این تحقیقات ارائه شده است .
جدول شماره 2-2یک طبقه بندی از تحقیقات در حوزه مدلسازی سیستم داینامیک در زنجیره تأمین را نشان می دهد.
جدول 2-2: یک طبقه بندی از تحقیقات در حوزه مدلسازی سیستم داینامیک در زنجیره تامین

کلید جدول : تکنیکها و روشهای به کار گرفته شده :
نمودار سازی حلقه علی
شبیه سازی پیوسته
تکنیک های OR
شبیه سازی گسسته
همان طور که در جدول ملاحظه می شود ، حوزه های تحقیقاتی که با رویکرد مدلسازی سیستم داینامیک در زنجیره تأمین انجام شده اند ، عمدتا عبارتند از مدیریت موجودی ، فزونی گرفتن تقاضا ، مهندسی مجدد زنجیره تأمین ، طراحی زنجیره تأمین ، مدیریت زنجیره تأمین بین المللی البته این حوزه ها به صورت کلی هستند و حوزه های دیگری هم در زنجیره تأمین با رویکرد پویایی سیستم ها کار شده است که به دلیل کمتر بودن تحقیقات آنها ، آن موضوعات از طبقه بندی حذف شده اند. [7]
از طرف دیگر کل تحقیق و توسعه هایی که در این زمینه انجام شده است ، یا جنبه تحقیقاتی داشته که هدف از انجام آن رسیدن به یک نظریه و به عبارتی تئوری پردازی در حوزه زنجیره تامین بوده است و یا این که جنبه اجرایی و عملی داشته است که رویکرد مدل سازی سیستم داینامیک به منظور حل یکی از مسائل مبتلا در زنجیره تامین انتخاب شده است . و یا این که تحقق نتایج تحقیق در عمل بوده و لذا منجر به بهبود در رویکرد مدل سازی شده است .
با توجه به این دو ویژگی ، یعنی حوزه ی تحقیقات و هدف از آن ها تحقیقات طبقه بندی شده اند. و ضمنا نوع تکنیک و روشی که در آن ها مورد استفاده قرار گرفته است ، نیز در جدول مشخص شده است .
بنابراین در سطر اول جدول ، همانطور که ارائه شده است ، تحقیقاتی با موضوع مدیریت موجودی هم با هدف نظریه پردازی و هم با هدف حل مساله انجام شده اند.
و روش های مورد استفاده در آن ها شبیه سازی پیوسته و OR بوده است .
2-20-2 مروری بر بررسی چند مقاله با موضوع مدل سازی سیستم زنجیره تامین با رویکرد سیستم داینامیک